Mae ‘The Curious Incident of the Dog In The Night-Time’ gan Mark Haddon yn llyfr sy’n dilyn taith Christopher, bachgen 15 mlwydd oed sydd ag awtistiaeth. Pan fydd yn dod o hyd i gi ei gymydog wedi marw, mae Christopher yn mynd ati i ddatrys y dirgelwch am bwy oedd yn gyfrifol, gan ysgrifennu ei nofel llofruddiaeth-dirgelwch ei hun ar yr un pryd. Mae’r llyfr yma’n codi llawer o faterion cyfreithiol diddorol, a bydd y blog yma’n edrych ar sut roedd Christopher yn ymddwyn gyda’r heddlu, a sut byddai’r gyfraith yn effeithio ar y sefyllfa os byddai rhywbeth tebyg yn digwydd i ti yma yng Nghymru.

‘And why were you holding the dog?’ he asked.

This was a difficult question. […]

I wanted to answer the question properly, but the policeman did not give me enough time to work out the correct answer.

The policeman took hold of my arm and lifted me onto my feet

Wrth i Christopher ymchwilio i farwolaeth Wellington, mae Mrs Shears yn ffonio’r heddlu. Mae’r heddwas yn gofyn llawer o gwestiynau ac yn drysu Christopher, ac felly mae’n pwnio’r heddwas ac yn gorfod mynd i swyddfa’r heddlu.

Dy Hawliau

Mae Llywodraeth Cymru wedi llofnodi Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn (UNCRC). Mae hyn yn golygu bod gan blant o dan 18 oed hawliau penodol.

Beth ydy’r oedran ar gyfer cyfrifoldeb troseddol?

Mae’r oedran ar gyfer cyfrifoldeb troseddol yn golygu’r oedran rwyt ti’n gallu cael dy gosbi am dorri’r gyfraith.

Yng Nghymru, os wyt ti’n 10 oed neu’n hŷn, rwyt ti’n gallu cael dy ddal yn gyfrifol am dorri’r gyfraith. Ond, os wyt ti’n iau na 18 oed wrth gyflawni trosedd, rwyt ti’n dal i fod i gael dy drin yn wahanol i oedolyn. Yn y llyfr, mae Christopher yn 15 oed, felly mae’n droseddol gyfrifol am yr hyn mae’n ei wneud.

Sut ddylai’r heddlu dy drin di fel person ifanc?

Ar ôl pwnio’r heddwas, mae’r heddlu’n mynd â Christopher i’r orsaf heddlu ac yn ei roi mewn cell. Maen nhw wedyn yn ffonio ei dad.  Ar ôl i’w dad gyrraedd, mae Christopher yn cael ei holi gan arolygydd, ac yn cael rhybudd yn y pen draw.

Mae Erthygl 40 UNCRC yn golygu y dylet ti gael dy drin yn barchus os byddi di’n cael dy gyhuddo o dorri’r gyfraith. Fe ddylet ti gael dy drin mewn ffordd sy’n addas i dy oedran di.

Mae UNCRC hefyd yn dweud y dylet ti gael gwybod beth ydy’r cyhuddiadau yn dy erbyn, mewn ffordd rwyt ti’n ei deall.

Hefyd, mae Deddf yr Heddlu a Thystiolaeth Droseddol 1984 yn rhoi hawliau ychwanegol i ti fel person ifanc wrth ddelio â’r heddlu. Dylai’r person sy’n gyfrifol am ofalu amdanat ti, fel rhiant neu ofalwr, gael gwybod pam rwyt ti wedi cael dy arestio, ac ym mha orsaf heddlu wyt ti. Dylai ‘oedolyn priodol’ fod gyda ti cyn i ti orfod ateb cwestiynau – dy riant/gofalwr efallai, neu weithiwr cymdeithasol. Mae gen ti’r hawl hefyd i wneud galwad ffôn ar ôl cyrraedd yr orsaf heddlu, yn ogystal â’r hawl i gael cyngor cyfreithiol am ddim gan gyfreithiwr.

Deddf Cydraddoldeb 2010

Rydyn ni’n gallu gweld yn y llyfr bod Christopher yn pwnio’r heddwas oherwydd ei fod wedi drysu, a bod yr holl gwestiynau’n ormod iddo. Mae Deddf Cydraddoldeb 2010 yn dweud y dylai pobl fel Christopher sydd ag awtistiaeth ac anableddau dysgu eraill gael eu trin gyda pharch, ac na ddylid gwahaniaethu yn eu herbyn. Fe ddylai’r heddwas fod wedi gwneud ‘addasiadau rhesymol’ i wneud yn siŵr bod Christopher yn deall beth oedd yn digwydd wrth iddo gael ei holi, a phan oedd yn yr orsaf heddlu hefyd.

Beth fyddai’n digwydd os byddwn i’n cael fy nhrin yn annheg?

Os wyt ti’n teimlo dy fod ti wedi cael dy drin yn annheg yn yr orsaf heddlu, fe alli di wneud cwyn. Fe alli di wneud cwyn i’r heddlu, ac os wyt ti’n meddwl nad ydyn nhw wedi delio â’r gŵyn yn y ffordd iawn, fe alli di apelio i’r Swyddfa Annibynnol ar gyfer Ymddygiad yr Heddlu (IOPC).

Fe alli di ddarllen mwy am sut mae cychwyn gwneud cwyn ar wefan Canolfan Gyfreithiol y Plant yn y fan.

Abi ydw i, a dwi’n dod o Gastell-nedd. Dwi’n astudio’r Gyfraith ym Mhrifysgol Abertawe ar hyn o bryd. Yn y dyfodol, dwi’n gobeithio cael gyrfa ym maes hawliau plant neu gyfraith teulu. Yn fy amser rhydd, dwi’n mwynhau darllen, treulio amser gyda ffrindiau a mynd i’r traeth.