A ydych chi’n cael y prydau ysgol yr ydych chi’n eu haeddu?!

A ydych chi’n cael y prydau ysgol yr ydych chi’n eu haeddu?!

Cynhelir Diwrnod Rhyngwladol Prydau Ysgol ar 12fed Mawrth.  P’un a yw’n cyfeirio at bump, neu hyd oed saith y diwrnod, mae maint y siwgr mewn bwydydd sy’n cael eu galw yn rhai iach, neu’r wybodaeth faethol a ddangosir ar y wybodaeth côd lliwiau ar fwyd yr ydym yn ei brynu, gwelir bod mwy o ganolbwyntio yn bendant ar ba mor iach yw ein deiet ni heddiw nag yr oedd yn y gorffennol.  Mae ffocws mawr ar ba mor iach yw cinio ysgol.  Ychydig flynyddoedd yn ôl, dechreuodd ferch ysgol yn yr Alban ysgrifennu blog i gofnodi ei chiniawau ysgol bob dydd – ac o ganlyniad, cafodd 10 miliwn o drawiadau.  Mae Jamie Oliver, y ‘cogydd adnabyddus’ hyd yn oed, wedi bod ynghlwm â cheisio gwella’r bwyd sydd ar gael mewn cantinau ysgol.  Beth yw’r hanes am ginio ysgol felly?

Cinio ysgol sy’n newid

P’un a ydych chi’n mwynhau eich cinio ysgol ai peidio, mae’r bwyd sydd i’w gael mewn ysgolion y dyddiau hyn yn wahanol iawn i’r hyn a oedd i’w gael ychydig flynyddoedd yn ôl.  Gofynnwch i’ch rhieni a gallan nhw adrodd straeon wrthych chi am flomonj pinc (beth yn union YW hynny?) neu sleisys trist iawn o gig (ai cig eidion YW hwn’na), tatws wedi’u berwi a llysiau a oedd yn blasu fel eu bod wedi cael eu coginio ers chwe wythnos.  Y dyddiau hyn, mae llawer mwy o bwyslais ar sicrhau bod detholiad amrywiol o brydau ar gael, sy’n darparu digon o ynni a maeth i’ch helpu chi i ymdopi â beth bynnag sy’n digwydd yn ystod y diwrnod ysgol – hyd yn oed os yw hynny yn arholiad mathemateg!  Ond beth ddylid ei gynnwys yn eich cinio ysgol?   A beth allwch chi ei wneud os nad ydych chi’n cael pryd eithaf da yn ystod y dydd?

A wyddoch chi fod gennych chi hawl i gael bwyd maethlon?

Dywed Erthygl 24 o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn, y dylech chi gael bwydydd maethlon a gwybodaeth ynglŷn â byw’n iach.  Mae’n rhan o’ch hawl i gael yr iechyd gorau y gallwch chi ei gael lle bynnag yr ydych chi’n byw.

Mae Llywodraeth Cymru yn dymuno gwella pa mor iach yr ydym, ynghyd â gwella pa mor dda mae plant a phobl ifanc yn ei wneud yn yr ysgol.  Fel rhan o hyn, mae Llywodraeth Cymru a Chynulliad Cymru wedi gwneud sawl peth er mwyn ceisio gwneud prydau ysgol yn iachach a’u bod ar gael yn rhwydd i blant.

Yn 2009, pasiwyd y Mesur Bwyta’n Iach mewn Ysgolion (Cymru) gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru.  Mae hyn yn golygu y dylai awdurdodau lleol a chyrff llywodraethu ysgolion hyrwyddo bwyta ac yfed iach ar gyfer eu disgyblion.  Mae’n rhaid i arolygiaeth ysgolion Cymru (Estyn) ddarparu gwybodaeth ar gyfer Gweinidogion Cymru ynglŷn â beth mae ysgolion yn ei wneud er mwyn dilyn y rheolau hyn.

Yn ogystal, amlinellodd Llywodraeth Cymru yn y Rheoliadau Bwyta’n Iach mewn Ysgolion (Gofynion a Safonau Maeth) (Cymru) 2013 pa fath o fwydydd ddylai gael eu cynnwys mewn cinio ysgol cyffredin yn ogystal â gofynion bwyd a diod yn ystod y diwrnod ysgol.

Os ydych chi wedi bod mewn clwb brecwast mewn ysgol, nid oes rhaid i chi dalu amdano, diolch i Ddeddf Safonau a Threfniadaeth Ysgolion (Cymru) 2013.  Mae’n rhaid i awdurdodau lleol ddarparu brecwastau yn rhad ac am ddim i blant mewn ysgolion cynradd yng Nghymru.  Mae’n rhaid i frecwastau ddilyn y safonau a’r gofynion maeth a amlinellwyd yn y Rheoliadau a grybwyllwyd uchod.

Yn ehangach, mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015 yn amlinellu Cymru Iachach fel un o’n nodau llesiant cenedlaethol.  Mae un o’r ‘dangosyddion’ yn Neddf Cenedlaethau’r Dyfodol yn canolbwyntio ar ymddygiadau ffordd o fyw iach, gan gynnwys bwyta’n iach.

Beth ddylai gael ei gynnwys yn fy nghinio ysgol – a pha fath o fwyd a ddylai fod ar gael mewn ysgol?

Mae’r Awdurdod Lleol lle’r ydych chi’n byw yn gyfrifol am y bwyd yn eich ysgol chi.  Mae Llywodraeth Cymru wedi creu rhai Canllawiau, sy’n esbonio yn fanylach beth ddylid ei gynnwys yn eich cinio ysgol.  Mae’n edrych ar yr hyn sydd yn Rheoliadau Bwyta’n Iach mewn Ysgolion (Gofynion a Safonau Maeth (Cymru) 2013 ac mae’n rhoi mwy o wybodaeth ynglŷn â beth ddylid ei gynnig a beth na ddylid ei gynnwys yn eich cantîn ysgol, p’un a yw’n frecwast, cinio neu fyrbrydau amser egwyl.  Ni ddylid cynnwys sglodion ar y fwydlen fwy na dwywaith yr wythnos ar y mwyaf, a dylech chi bob amser allu cael llysiau poeth neu salad.  Dylai pysgod fod ar y fwydlen ddwywaith yr wythnos, a dylai pysgod olewog, fel samwn neu facrell fod ar gael o leiaf ddwywaith mewn unrhyw gyfnod o bedair wythnos.  Gallwch chi ddarllen y canllawiau yma er mwyn cael mwy o wybodaeth fanwl ynglŷn â beth ddylid ei gynnwys yn eich cinio ysgol chi.

Beth allaf ei wneud os yw nad yw fy nghinio ysgol yn iach?

Mae beth yw ‘cinio ysgol iach’ yn seiliedig ar beth sy’n cael ei gynnwys yn y rheolau a’r canllawiau a amlinellir gan Lywodraeth Cymru a beth yr ydym ni wedi eu trafod yn y blog hwn.  Mae hyn ynglŷn â chael cydbwysedd a sicrhau eich bod yn cael y cyfle i wneud dewisiadau iach wrth ddewis beth i’w gael ar gyfer eich cinio ysgol.  Os nad ydych chi’n meddwl bod eich ysgol chi yn darparu cinio ysgol sy’n cwrdd â’r safonau yn y Canllawiau, mae gennych chi ychydig o ddewisiadau gwahanol:

  • Cyngor Ysgol

Mae eich Cyngor Ysgol yn le da i godi ymwybyddiaeth mewn ysgol ynglŷn â materion sy’n effeithio ar bob disgybl – fel cinio ysgol.  Os nad ydych chi’n aelod o’r Cyngor Ysgol, dylech chi ddarganfod pwy sy’n aelod o’r Cyngor Ysgol a gofyn i un ohonyn nhw rannu eich pryderon ynglŷn â chinio ysgol gyda’r Cyngor Ysgol.  Mae gennym ni fwy o wybodaeth ynglŷn â Chynghorau Ysgol ar ein gwefan yma.

  • Llywodraethwyr Ysgol

Grŵp o bobl yw Llywodraethwyr Ysgol sy’n gyfrifol am drefniadaeth gyffredinol yr ysgol ac maen nhw’n bodoli er mwyn sicrhau bod pethau yn mynd yn iawn.  Os ydych chi (neu’ch rhieni) yn bryderus ynglŷn â chinio ysgol, gallwch chi gwyno wrth Lywodraethwyr yr Ysgol.  Os yw eich ciniawau ysgol yn cael eu trefnu yn ganolog gan yr Awdurdod Lleol, efallai na all y Llywodraethwyr wneud llawer, ac efallai y byddwch chi angen cwyno wrth yr Awdurdod Lleol.

  • Yr Awdurdod Lleol

Mae gan bob Awdurdod Lleol weithdrefn ar gyfer cwynion.  Gallwch chi ddod o hyd i’ch Awdurdod Lleol yma.

Ar Ddiwrnod Rhyngwladol Cinio Ysgol, gyda’r thema Rhannu ein Llwyddiannau, rydym yn dymuno cael gwybod a yw eich ysgol chi yn gwneud popeth yn iawn gyda’r prydau y mae’n eu cynnig?  Gallwch chi ein darganfod ar Facebook, Twitter ac Instagram.  Os caniateir i chi dynnu llun o’ch cinio ysgol, pam na wnewch chi ei rannu gyda ni (neu gael oedolyn i’w rannu drosoch os nad ydych chi’n defnyddio’r cyfryngau cymdeithasol)?   Byddem wrth ein bodd yn clywed oddi wrthych!

Gadael Ymateb