Peidiwch â gadael i’r teitl cyffrous eich twyllo! Mae Diamond YN blentyn acrobatig gyda doniau acrobatig hynod iawn. Fodd bynnag, nid yw hanes ei bywyd mor braf â hynny. Cafodd ei geni’n bumed plentyn i rieni tlawd a oedd wedi gobeithio cael bachgen. Ei henw iawn yw Ellen-Jane Potts. Ni allai hi na’i brodyr a’i chwiorydd fynd i’r ysgol i gael addysg am fod ei rhieni’n rhy dlawd i fedru fforddio eu hanfon i’r ysgol. Collodd ei mam pan oedd yn ifanc iawn ac yn fuan wedyn gwerthwyd hi gan ei thad am ddim ond 5 Gini i fod yn berfformiwr syrcas gyda Syrcas Deithiol Tanglefield. Sylweddolodd Diamond yn fuan iawn bod bywyd y tu ôl i’r llenni’n llawn peryglon. Newidiodd ei meistr barus, Beppo, ei henw. Mae hefyd yn ei gorfodi i fentro rhoi cynnig ar driciau anodd a pheryglus ac mae’n bygwth ei churo os nad yw’n fodlon eu gwneud. Ydych chi’n cytuno bod hyn yn ofnadwy? Ydy, mae’n ddychrynllyd, ond yng Nghymru mae’r gyfraith yn ceisio amddiffyn plant rhag amgylchiadau neu sefyllfaoedd fel rhai Diamond. Mae’r erthygl hon yn disgrifio sut y byddai’r gyfraith yng Nghymru yn eich amddiffyn pe baech chi byth mewn sefyllfa debyg i Diamond.

Y gyfraith ar eich hunaniaeth.

Newidiodd Beppo enw Diamond am nad oedd yn cyd-fynd â’r ddelwedd a oedd ganddo ar ei chyfer.

O ddiwrnod eich genedigaeth, mae gennych yr hawl i gael enw a hunaniaeth. Yn ôl erthyglau 8 a 9 o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn (UNCRC), rhaid i’ch gwladwriaeth (Cymru yn yr achos hwn) eich amddiffyn a’ch helpu i adfer eich hunaniaeth os ydych wedi’ch amddifadu o unrhyw elfen o’ch hunaniaeth. Gallai hyn olygu eich enw, eich cenedligrwydd a’ch perthnasau teuluol. Mae’r confensiwn hwn wedi’i ymgorffori yng nghyfraith Cymru. Mae hyn yn golygu bod yn rhaid i Lywodraeth Cymru ddiogelu eich hawliau a’ch amddiffyn mewn sefyllfa fel hyn lle mae elfen o’ch hunaniaeth yn cael ei chymryd oddi arnoch.

Yn ôl y gyfraith rhaid i chi gael eich cofrestru ar ôl eich geni, ac ni ellir newid yr enw a roddir i chi heb ddilyn rheolau penodol. Fodd bynnag, mae gennych chi’r hawl cyfreithiol i newid eich enw os ydych o dan 18 oed. I wneud hyn, bydd yn rhaid i chi gael caniatâd pawb sydd â chyfrifoldeb rhiant amdanoch. Ar ôl i chi gael eich geni, eich mam sydd â chyfrifoldeb rhiant awtomatig amdanoch, a’ch tad hefyd os yw’n briod â’ch mam ar adeg eich geni. Os yw eich rhieni mewn perthynas un rhyw – mae gennych 2 fam neu 2 dad, gall y ddau riant gael cyfrifoldeb rhiant os byddant yn gwneud cais i lys. Gall llysfam neu lystad (rhywun sy’n priodi eich mam neu’ch tad yn ddiweddarach ond nad yw’n rhiant biolegol i chi) hefyd wneud cais am gyfrifoldeb rhiant. Os yw eich rhieni wedi marw ac wedi gofyn i rywun ofalu amdanoch fel Gwarcheidwad yn eu hewyllys, bydd gan y gwarcheidwad gyfrifoldeb rhiant. Am ragor o wybodaeth, gweler yr adran hon ar fy ngwefan: https://childrenslegalcentre.wales/cy/sut-maer-gyfraith-yn-effeithio-arnaf/perthnasoedd/fy-nheulu/

Os na allwch gael caniatâd, yna gellir gwneud gorchymyn llys. Os ydych chi’n 16 neu 17 oed, gallwch ddewis gwneud gweithred newid enw. Cewch ragor o wybodaeth am hyn, drwy glicio ar y ddolen sy’n dilyn: https://www.gov.uk/change-name-deed-poll/change-a-childs-name

Y gyfraith ar eich Gwarcheidiaeth

Mae Diamond yn cael ei gwerthu i Beppo gan ei thad am 5 Gini. NI chaiff eich rhieni neu eich gwarcheidwaid eich gwerthu am unrhyw bris. Mae Erthyglau 26 a 27 o’r UNCRC yn datgan  bod eich rhieni’n gyfrifol am ofalu amdanoch yn ariannol. Gall eich gwlad hefyd gymryd mesurau priodol i helpu eich rhieni i ddarparu ar eich cyfer drwy help ariannol neu nawdd cymdeithasol. Os bydd eich rheini’n dal i fethu gofalu amdanoch, gall y wladwriaeth chwilio am aelodau agos o’r teulu a allai ofalu amdanoch. Os nad oes neb, gallech gael eich rhoi mewn gofal maeth. Bydd y wladwriaeth ac awdurdodau lleol yn sicr yn asesu eich sefyllfa i helpu i ddod o hyd i’r ateb gorau ar eich cyfer. Ni allwch gael eich gwerthu fel bocs siocled! Gallai hynny gael ei drin fel Masnachu am fod pobl yn manteisio arni oherwydd ei thalent. Mae Masnachu mewn Pobl yn anghyfreithlon yn y DU. Gallwch ddarllen rhagor am hyn yma https://www.ecpat.org.uk/FAQs/what-are-the-existing-legislative-frameworks-to-protect-children-against-transnational-child-exploitation.

Yn sefyllfa Diamond, ar ôl i Beppo ei phrynu, roedd yn ei gorfodi i wneud triciau peryglus ac yn bygwth ei churo os nad oedd yn eu gwneud. Mae gennych hawl i gael eich amddiffyn rhag pob math o gamdriniaeth, corfforol neu feddyliol. Mae Erthygl 19 o’r UNCRC yn sôn am yr hawl hwn. Yng Nghymru, ni all rhieni a gwarcheidwaid ddefnyddio’r amddiffyniad “Cosb resymol” i gyfiawnhau taro plentyn, sy’n wahanol i rannau eraill o’r DU.

I gloi, os ydych chi neu hyd yn oed ffrind wedi canfod eich hun mewn sefyllfa debyg i un Diamond, mae’r gyfraith yno o’ch amddiffyn. Gobeithio na fydd hynny byth yn digwydd i neb😊.

Am yr Awdur – Chanda

Rwyf yn fyfyrwraig yn fy mlwyddyn olaf. Mae gen i ddiddordeb arbennig yn y gyfraith Hawliau Dynol ac rwyf yn gobeithio dilyn gyrfa yn y maes. Wrth dyfu, roeddwn yn darllen popeth o fewn cyrraedd. Mi wnes fwynhau ysgrifennu’r blog hwn oherwydd fel plentyn (a hyd yn oed yn awr) roeddwn yn rhoi fy hun yn sefyllfa’r cymeriad. Mae’n braf gwybod os byddwn byth mewn sefyllfaoedd cas … mae’r gyfraith yno i’n hamddiffyn.