Gangiau

Mae’r gair ‘gang’ yn golygu gwahanol bethau i wahanol bobl. Yn y rhan hon o’r wefan, rydym yn trafod gangiau sy’n torri’r gyfraith, weithiau’n brifo pobl eraill ac yn difrodi eiddo. Mae’r math hwn o gang yn cynnwys criw o bobl sy’n aml i’w gweld yn gyhoeddus gyda’i gilydd ac sy’n meddwl amdanynt eu hunain fel grŵp. Mae pobl eraill hefyd yn eu gweld fel grŵp penodol. Mae’r gang yn aml yn torri’r gyfraith ac yn dreisgar. Maent yn aml yn cadw at ardal benodol, ac weithiau’n defnyddio trais i geisio rheoli’r ardal honno. Mae gangiau yn aml yn gwrthdaro â’i gilydd.

Dyw hi ddim yn anghyfreithlon bod mewn gang. Mae gennych hawl o dan Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn i gwrdd â phobl eraill ac ymuno â chlybiau a chymdeithasau. Er nad oedd y Cenhedloedd Unedig yn meddwl yn benodol am ‘gang’ wrth ysgrifennu Erthygl 15, byddai hynny’n cynnwys bod yn rhan o gang. Rydych yn cael cwrdd â phobl eraill a threulio amser gyda nhw ar yr amod nad yw hynny’n rhwystro pobl eraill rhag mwynhau eu hawliau – ac mae llawer o’r pethau mae’r gangiau hyn yn eu gwneud yn niweidiol i hawliau pobl eraill. Os oes raid i chi dorri’r gyfraith i fod yn y gang, neu i aros yn y gang, dyna pryd y gallech fod mewn trafferth gyda’r heddlu.

Mae eich hawliau o dan Erthygl 15 Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn yn golygu na ddylech orfod ymuno â gang os nad ydych eisiau gwneud hynny. Ond yn ymarferol, mae’n gallu bod yn fwy anodd na hynny. Mae llawer o gangiau’n gweithredu drwy fygwth pobl, neu eu teuluoedd, er mwyn gwneud iddynt ymuno. Os yw pethau’n anodd gartref, gall gang fod yn rhywle lle rydych yn teimlo bod croeso i chi hyd yn oed os yw’n golygu gorfod gwneud pethau rydych yn gwybod eu bod yn anghywir. Mae rhai pobl yn meddwl y bydd bod mewn gang yn gwneud iddynt deimlo’n fwy diogel, neu y bydd yn ffordd o wneud arian. Os oes pwysau arnoch i fod yn rhan o gang a chithau ddim eisiau hynny, gallech ddweud wrth yr heddlu, yn enwedig os ydych chi neu eich teulu’n cael eich bygwth.

Dyw bod mewn gang ddim yn broblem, ond bydd y gangiau rydym yn sôn amdanynt yn y rhan hon o’r wefan eisiau i chi wneud pethau treisgar a throseddol – mae’n rhan o’r diwylliant. Mae hynny’n golygu eich bod yn fwy tebygol o fod mewn trafferth gyda’r heddlu ac o gael cofnod troseddol, sy’n gallu achosi problemau mawr wrth i chi chwilio am waith.

Gallech fod mewn trafferth gyda’r heddlu os oes rhywun arall yn y gang yn defnyddio trais neu’n cario arf, hyd yn oed os nad ydych yn rhan uniongyrchol o hynny. Os oeddech chi’n gwybod am hyn, gallech gael eich arestio a gorfod mynd i’r llys am ‘weithredu ar y cyd’.

Efallai y bydd pwysau arnoch i gael rhyw gyda phobl dydych chi ddim eisiau cael rhyw gyda nhw, ac efallai y cewch eich gorfodi i gael rhyw gyda phobl eraill am arian. Efallai y bydd pwysau arnoch hefyd i yfed a chymryd cyffuriau sy’n gallu niweidio eich iechyd.

Mae eich hawliau o dan Erthygl 15 Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn yn golygu, os nad ydych eisiau bod yn rhan o grŵp – neu gang – nad oes raid i chi, ond gall fod yn anodd gadael, yn enwedig os nad oes gennych lawer o gefnogaeth gartref, a’ch bod yn teimlo nad oes dewis arall. Os byddwch chi mewn trafferth gyda’r heddlu ac yn gorfod treulio amser mewn Sefydliad Troseddwyr Ifanc, Canolfan Hyfforddi Ddiogel neu Gartref Diogel i Blant, efallai y byddwch yn gallu cael cymorth a chefnogaeth er mwyn i chi deimlo’n ddigon hyderus i beidio â mynd yn ôl at y gang ar ôl gadael.

Os ydych yn cael eich bygwth gan gang, naill ai er mwyn gwneud i chi ymuno neu oherwydd bod y gang wedi penderfynu eich targedu am ryw reswm, y peth gorau i’w wneud yw dweud wrth yr heddlu. Efallai y byddwch yn teimlo na allwch neu na ddylech ddweud wrth rywun, neu y bydd rhywun yn ymosod arnoch os dywedwch chi wrth rywun beth sydd wedi digwydd. Os na ddywedwch wrth rywun beth sydd wedi digwydd, fydd dim byd yn newid. Os dywedwch wrth yr heddlu, fe fyddan nhw’n gallu eich diogelu rhag mwy o drais.