<p>Bob tro rydych yn mynd ar-lein ac yn defnyddio gwefan, mae gwybodaeth yn cael ei chasglu amdanoch. Y gwefannau rydych yn eu defnyddio, popeth rydych yn ei lawrlwytho, unrhyw gemau rydych yn eu chwarae. Efallai mai chi fydd yn rhoi’r wybodaeth hon, er enghraifft drwy wneud cwis ar-lein neu lenwi ffurflen gofrestru i ddefnyddio gêm neu ap, byddwch yn rhoi gwybodaeth amdanoch eich hun. Wrth ddefnyddio’r cyfryngau cymdeithasol rydych yn darparu pob math o wybodaeth amdanoch eich hun i’r bobl sy’n gallu gweld eich cyfrif. Pan ewch chi ar-lein gallech hefyd fod yn darparu gwybodaeth am ble rydych yn byw a ble rydych chi ar y pryd. Efallai y byddwch yn gwneud sylw neu’n postio llun sy’n dangos hyn, hyd yn oed os nad oeddech yn bwriadu darparu’r wybodaeth hon. Drwy bostio llun ohonoch eich hun yn eich gwisg ysgol, gall pobl weld ble rydych yn mynd i’r ysgol.</p>

<p>Mae llawer o sefydliadau’n casglu’r math yma o wybodaeth er mwyn gallu dangos hysbysebion i chi pan fyddwch ar-lein ar gyfer cynnyrch rydych yn fwy tebygol o fod eisiau ei brynu. Mae sefydliadau eraill yn casglu’r wybodaeth er mwyn ei gwerthu. Bydd rhai pobl a sefydliadau’n ceisio casglu’r wybodaeth hon er mwyn creu trafferth. Er enghraifft, gallai rhywun chwilio am wybodaeth bersonol rydych wedi’i defnyddio i greu cyfrinair ar gyfrif cyfryngau cymdeithasol er mwyn gallu hacio i mewn i’ch cyfrif. Gallent ddefnyddio’r wybodaeth hon hefyd i geisio mynd i mewn i gyfrifon ar-lein eraill sydd gennych – hyd yn oed eich cyfrifon bancio ar-lein.</p>

<p>Does dim ffordd o atal sefydliadau neu unigolion rhag casglu gwybodaeth amdanoch pan fyddwch ar-lein. Mae’n rhaid i chi fynd i chwilio i weld beth mae pob gwefan yn ei gasglu a sut y bydd yn defnyddio’r wybodaeth. Os nad ydych eisiau i’r wefan neu’r ap gasglu’r wybodaeth, efallai na fyddwch yn gallu defnyddio’r wefan neu’r ap.</p> <p>Mae rhywfaint o wybodaeth, er enghraifft y gwefannau rydych yn ymweld â nhw a’r hyn rydych yn ei wneud ar y gwefannau hynny, yn cael ei chasglu drwy ddefnyddio ‘cwcis’. Darn o destun yn eich cyfrifiadur yw cwci. Os ewch chi’n ôl i wefan benodol, mae’r cwci’n dweud wrth y wefan eich bod wedi bod yno o’r blaen. Bob tro yr ewch chi i wefan, fe ddylai ofyn i chi a ydych yn cytuno i’r sefydliad sy’n gyfrifol am y wefan ddefnyddio cwcis.</p> <p>Os darparwch wybodaeth bersonol, er enghraifft drwy lenwi ffurflen, fe ddylech gael gwybod sut y bydd y wybodaeth yn cael ei defnyddio ac fe ddylech gael cyfle i ddweud a ydych yn cytuno ai peidio.</p>

<p>Bydd angen i chi gael gwybod a wnaeth y sefydliad ddweud wrthych beth roedd yn bwriadu ei wneud gyda’ch gwybodaeth ac a wnaethoch chi gytuno ai peidio. Dyma lle mae’r telerau a’r amodau’n bwysig. Mae’n ddiflas gorfod eu darllen, ond os na wnewch chi hynny efallai na fyddwch yn gwybod beth rydych wedi cytuno iddo. Os nad ydych yn deall y telerau a’r amodau, gallwch holi’r sefydliad.</p> <p>Os oes rhywun wedi defnyddio eich gwybodaeth mewn ffordd na wnaethoch gytuno iddi, mae’n bosib y bydd wedi torri’r gyfraith ‘diogelu data’. Dylech holi’r sefydliad am yr hyn sydd wedi digwydd, ac os nad yw’n rhoi esboniad o’r hyn sydd wedi digwydd ac yn datrys y mater, neu os yw’n gwrthod gwneud hynny, cewch gwyno i’r Comisiynydd Gwybodaeth.</p>

<p>Dyw’r gyfraith – na hyd yn oed eich hawl i breifatrwydd – ddim yn atal sefydliadau rhag casglu gwybodaeth amdanoch pan fyddwch ar-lein. Dyw’r gyfraith ddim ond yn eich diogelu os yw eich gwybodaeth yn cael ei defnyddio mewn ffordd nad ydych wedi cytuno iddi neu sy’n eich niweidio mewn rhyw ffordd. Dyma rai pethau y gallwch eu gwneud i sicrhau eich bod yn ddiogel ar-lein:</p> <ul> <li>Chwiliwch i gael gweld sut y bydd y wefan rydych yn ymweld â hi’n defnyddio eich gwybodaeth bersonol</li> <li>Gwiriwch eich gosodiadau ar y cyfryngau cymdeithasol ac ar apiau eraill er mwyn diogelu eich preifatrwydd. Mae hyn yn cynnwys gwirio pethau fel eich gosodiadau lleoliad sy’n caniatáu i bobl weithio allan lle rydych chi</li> <li>Peidiwch â phostio gwybodaeth ar-lein y gall pobl ei defnyddio i gael gwybod mwy amdanoch. Gall hyd yn oed ffotograff ddatgelu gwybodaeth nad oeddech wedi meddwl amdani</li> <li>Os ydych yn defnyddio gwefannau sy’n defnyddio cyfrineiriau, gwnewch yn siŵr bod eich cyfrinair yn ddiogel, peidiwch â’i rannu â phobl eraill a newidiwch ef yn rheolaidd</li> <li>Byddwch yn ofalus wrth ddefnyddio wifi cyhoeddus – efallai na fydd y trefniadau diogelwch yn dda iawn</li> <li>Peidiwch ag ateb negeseuon ebost os nad ydych yn gwybod pwy sydd wedi’u hanfon, a pheidiwch â rhoi gwybodaeth bersonol ar-lein</li> </ul>

<p>Os bydd rhywun yn defnyddio eich gwybodaeth bersonol i weithio allan beth yw cyfrinair un o'ch cyfrifon, ar y cyfryngau cymdeithasol neu ebost efallai, fe fyddant yn gallu mynd i mewn i’ch cyfrif ac achosi pob math o broblemau. Os ydych yn meddwl eich bod wedi cael eich hacio, gallwch roi gwybod i’r wefan neu’r ap lle mae gennych gyfrif – bydd y ffordd y gwnewch hyn yn dibynnu ar y wefan neu’r ap.</p> <p>Gallwch geisio newid cyfrinair y cyfrif. Os ydych yn defnyddio’r un cyfrinair ar gyfrifon eraill, dylech newid pob un fel na fydd yr haciwr yn gallu mynd i mewn i’ch cyfrifon eraill.</p> <p>Os oes rhywun yn mynd i mewn i’ch cyfrifon ac yn casglu gwybodaeth arall amdanoch ac yn eich rheoli neu’n eich bygwth, gallwch roi gwybod i’r heddlu oherwydd fe allent fod yn torri’r gyfraith.</p>