Y Gyfraith i Bobol Ifanc

Y Gyfraith ar gyfer pobl ifanc o dan 18 oed yng Nghymru

Rwy’n dal yn blentyn. Does dim angen i fi wybod am y gyfraith ar gyfer pobl ifanc o dan 18 oed … neu oes ‘na?

Efallai na fyddwch chi wedi sylweddoli hynny o’r blaen, ond mae’r gyfraith yn ymdrin â nifer o wahanol feysydd o’ch bywyd, a’r hyn sy’n digwydd i chi.

Mae’r gyfraith yn dweud:

  • Pwy sy’n gallu gwneud y penderfyniadau mawr amdanoch chi, fel ble rydych chi’n mynd i’r ysgol
  • Pryd mae’n rhaid i chi ddechrau cael addysg (a beth sy’n digwydd os na ewch chi i’r ysgol)
  • Pa help a chefnogaeth gallwch chi eu derbyn os ydych chi’n gofalu am rywun yn eich teulu
  • Beth ddylai ddigwydd os oes rhywun yn eich brifo chi neu ddim yn edrych ar eich ôl chi’n iawn
  • Pryd rydych chi’n ‘droseddol gyfrifol’ am rywbeth rydych wedi’i wneud sy’n torri’r gyfraith, a beth fydd yn digwydd i chi os cewch eich arestio
  • Pryd gallwch chi ddechrau gwneud penderfyniadau drosoch chi eich hunan ynglŷn â mynd at y meddyg neu gymryd meddyginiaeth
  • A ydych yn gallu gadael cartref a chael fflat ar eich pen eich hun cyn i chi fod yn 18 oed
  • Pwy ddylai wneud yn siŵr bod gennych lefydd i chwarae a chymdeithasu gyda’ch ffrindiau – a’r hyn gallwch chi ei wneud os nad oes unrhyw le i chi fynd.

Mae’r rhestr hon ond yn cynnwys rhywfaint o’r gyfraith sy’n effeithio arnoch chi pan rydych o dan 18 oed – ond mae llawer mwy. Mae’r gyfraith yn effeithio ar bron i bob rhan o’ch bywyd.

 

Mae’r Gyfraith yn wahanol yng Nghymru

Yng Nghymru, mae’r gyfraith yn aml yn wahanol i’r gyfraith yn Lloegr. Mae hefyd yn wahanol i’r gyfraith yn yr Alban a Gogledd Iwerddon. Y rheswm am hynny yw bod llywodraeth y DU wedi rhoi pŵer i Gynulliad Cenedlaethol Cymru (ac i Senedd yr Alban a Chynulliad Gogledd Iwerddon) wneud rhai o’i deddfau ei hun. Mae hefyd yn wahanol oherwydd bod Llywodraeth Cymru yn cydnabod Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn (UNCRC). Gallwch gael gwybod mwy ynglŷn â pham mae’r gyfraith yn wahanol yn y blog yma.

Mae’r gyfraith yn arbennig o wahanol mewn nifer o’r meysydd sy’n effeithio ar blant a phobl ifanc, gan gynnwys addysg, iechyd a gofal cymdeithasol.

Gwnewch yn siŵr eich bod yn cael eich trin yn iawn

Os yw bywyd yn mynd yn iawn, efallai na fydd angen i chi wybod beth yw’r gyfraith, neu beth yw eich ‘hawliau cyfreithiol’. Os nad yw pethau’n mynd cystal, efallai y bydd y gyfraith yn gallu helpu. Os ydych chi’n gwybod beth mae’r gyfraith yn ei ddweud, gallwch ddefnyddio hynny i sicrhau eich bod yn cael eich trin yn iawn a chael yr hyn sy’n ddyledus i chi.

Mae rhai sefyllfaoedd pan fydd angen i chi wybod am y gyfraith yn cynnwys:

Canolfan Gyfreithiol Plant Cymru

Mae Canolfan Gyfreithiol Plant Cymru yn brosiect sy’n rhoi gwybodaeth i unrhyw un sydd angen gwybod am y gyfraith yng Nghymru a sut mae’n effeithio ar bobl ifanc o dan 18 oed.

Ar hyn o bryd, ni allwn roi cyngor ar eich sefyllfa benodol ond gallwn ddweud wrthych beth mae’r gyfraith yn ei ddweud a gallwn eich cyflwyno i bobl a sefydliadau eraill a allai eich helpu.

 

CAEL HELP

Cofiwch os nad ydych chi’n byw yng Nghymru, efallai na fydd y wybodaeth ar y wefan hon yn berthnasol i chi. Mae gan Loegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon eu canolfannau cyfreithiol eu hunain i blant, felly os ydych chi’n byw yn un o’r llefydd hyn, mae angen i chi droi at eu gwefannau nhw i gael y wybodaeth gywir am y gyfraith.