Pa wahaniaeth mae fy oedran yn ei wneud

  • Os ydych chi rhwng 10 a 17 rydych yn ddigon hen i fod yn gyfrifol am dorri’r gyfraith
  • Mae’n rhaid i chi gael eich trin fel plentyn, ac nid fel oedolyn sydd wedi torri’r gyfraith
  • Os ydych chi o dan 10, fyddwch chi ddim yn gyfrifol am dorri’r gyfraith

Os ydych chi o dan 10 oed, mae cyfraith Cymru a Lloegr yn dweud nad ydych yn ddigon hen i ddeall a ydych wedi torri’r gyfraith ai peidio. Mae hyn yn golygu na allwch gymryd ‘cyfrifoldeb troseddol’ am rywbeth rydych wedi’i wneud tan eich bod yn 10 oed. Dyw hynny ddim yn golygu na fydd dim yn digwydd os torrwch chi’r gyfraith, ond mae’n golygu y cewch eich trin yn wahanol i blentyn 10 oed neu hŷn sy’n torri’r gyfraith.

Pan fyddwch yn 10 oed, mae cyfraith Cymru a Lloegr yn dweud eich bod yn ddigon hen i ddeall y gallech fod wedi torri’r gyfraith a bod yr hyn rydych wedi’i wneud yn gwbl anghywir, nid dim ond yn ‘ddrwg’. Mae hynny’n golygu y gallech orfod mynd i orsaf yr heddlu yn ystod yr ymchwiliad i’r achos, ac efallai y bydd yn rhaid i chi fynd i’r llys. Cewch gyfle i roi eich ochr chi i’r stori, ond os yw’r llys yn penderfynu eich bod wedi torri’r gyfraith, bydd barnwr yn penderfynu beth fydd yn digwydd i chi.

Cewch eich trin fel ‘plentyn’ – a bydd gennych hawliau plentyn – tan eich bod yn 18.

Mae ‘cyfrifoldeb troseddol’ yn golygu eich bod yn gallu deall eich bod wedi torri’r gyfraith ac wedi gwneud rhywbeth difrifol o’i le ac y gallech gael eich cosbi am wneud hynny. ‘Oedran cyfrifoldeb troseddol’ yw’r oedran pan dybir eich bod yn gallu deall hyn.

Yng Nghymru a Lloegr, 10 yw’r oedran cyfrifoldeb troseddol. Yn yr Alban, 8 yw’r oedran, ond mae’n debygol o godi i 12 yn ystod 2018. Mewn llawer o wledydd Ewropeaidd eraill, mae’r oedran cyfrifoldeb troseddol yn uwch. Dyw Llywodraeth Cymru ddim yn cael newid yr oedran cyfrifoldeb troseddol ar ei phen ei hun – ar hyn o bryd mae hynny’n cael ei benderfynu gan senedd y DU yn Llundain.

Os ydych chi o dan 10 oed ac yn torri’r gyfraith, fydd gennych chi ddim ‘cyfrifoldeb troseddol’ felly fyddwch chi ddim mewn trafferth gyda’r heddlu yn yr un modd â phe byddech yn 10 oed neu’n hŷn. Dyw hynny ddim yn golygu na fydd dim byd yn digwydd i chi.

Gallech gael Gorchymyn Diogelwch Plant. Gall Gorchymyn o’r fath gynnwys cyrffyw, ond gall hefyd gynnwys pethau fel aros gartref ar ôl rhyw amser penodol gyda’r nos a gofalu eich bod bob amser yn mynd i’r ysgol heblaw bod rheswm da pam na allwch wneud hynny (er enghraifft am eich bod yn sâl).

Tan eich bod yn 18, mae eich mam a’ch tad yn gyfrifol amdanoch chi ac am eich magu, felly os ydych chi mewn trafferth gyda’r heddlu’n aml, efallai y bydd llys yn penderfynu bod angen cymorth ac anogaeth ar eich mam neu eich tad (neu’r ddau), llys-riant neu fam-gu a thad-cu, yn dibynnu pwy sy’n gofalu amdanoch, i ymdrin â’ch ymddygiad.

Efallai y gofynnir iddyn nhw gwblhau rhaglen rianta neu lofnodi contract rhianta, neu efallai y bydd y llys hyd yn oed yn trefnu gorchymyn rhianta er mwyn iddyn nhw chwarae mwy o ran wrth geisio eich cadw allan o drafferth. Os bydd llys yn trefnu gorchymyn rhianta i rywun sy’n gofalu amdanoch a hwythau ddim yn ufuddhau i’r gorchymyn, fe allen nhw orfod mynd i’r llys hefyd.

Os cewch eich pen-blwydd rhwng y dyddiad pan gawsoch eich cyhuddo o dorri’r gyfraith, a’r dyddiad pan fo’n rhaid i chi fynd i’r llys, cewch eich trin yn ôl eich oedran pan wnaethoch chi gyflawni’r drosedd fel arfer.

Os yw’r llys yn penderfynu eich bod wedi gwneud y peth rydych wedi cael eich cyhuddo o’i wneud, fe gewch ‘ddedfryd’ sy’n esbonio beth fydd yn digwydd i chi – a fydd yn rhaid i chi fynd i lety cadw ieuenctid neu a fydd rhywbeth arall yn digwydd. Bydd y ddedfryd a gewch os bydd y llys yn eich cael yn euog o drosedd yn amrywio’n dibynnu ar eich oedran. Cewch wybod mwy am wahanol fathau o ddedfrydau yma.

Os ydych yn 17 pan dorrwch y gyfraith, ond yn cael eich pen-blwydd yn 18 cyn i’r achos gyrraedd y llys, ac os yw’r llys yn penderfynu eich bod wedi torri’r gyfraith, bydd y llys fel arfer yn eich dedfrydu fel pe baech yn dal yn 17. Mae’n rhaid i’r llys ystyried canllawiau gwahanol wrth ddedfrydu rhywun sydd dros 18, felly efallai y cewch un o’r cosbau mwyaf difrifol y byddai ‘plentyn’ yn eu cael.

Mae’r un peth yn wir os ydych yn 11 neu’n 14 pan dorrwch y gyfraith ac yna’n cael pen-blwydd sy’n golygu eich bod yn 12 neu’n 15 pan ewch chi i’r llys (os ewch chi i’r llys). Fel arfer, fydd y llys ddim ond yn gallu rhoi’r math o ddedfryd y byddai wedi’i rhoi i chi pe na byddech chi wedi cael eich pen-blwydd.

Felly os ydych chi’n cyflawni’r drosedd pan ydych chi’n 11 ac yn 12 pan ewch chi i’r llys, fydd dim modd rhoi Gorchymyn Cadw a Hyfforddi i chi; ac os torrwch chi’r gyfraith pan ydych chi’n 14 ond yn 15 pan ewch chi i’r llys, a dyma’r tro cyntaf i chi fod mewn trafferth gyda’r heddlu, chewch chi ddim Gorchymyn Cadw a Hyfforddi na Gorchymyn Adsefydlu Ieuenctid gyda gwyliadwriaeth a goruchwyliaeth neu gyda gofal maeth.