Rydw i’n brentis

  • Mae prentisiaeth yn ffordd wych o ddatblygu eich sgiliau er mwyn gwneud swydd benodol ac ennill arian ar yr un pryd
  • Ar ôl cwblhau prentisiaeth bydd gennych gymhwyster seiliedig ar waith
  • Fel prentis, mae gennych hawliau cyflogaeth yn ogystal â’r hawliau plentyn sy’n berthnasol i chi tan eich bod yn 18

Dyw gadael yr ysgol ddim yn golygu na allwch chi ddal ati i ddysgu. I rai pobl, nid aros ym myd addysg yw’r ffordd orau o ddatblygu. Mae prentisiaethau’n ffordd arall o ennill sgiliau a gweithio ar yr un pryd. Er y byddwch yn dysgu wrth wneud prentisiaeth, byddwch yn gweithio hefyd ac felly bydd gennych hawliau cyflogaeth, fel yr hawl i gael isafswm tâl.

Mae prentisiaeth yn ffordd o fagu sgiliau a hyfforddiant tra byddwch yn gweithio. Gall elfen ‘ddysgu’ eich prentisiaeth ddigwydd yn y swydd, wrth i chi weithio, yn y coleg neu mewn canolfan hyfforddi benodol. Bydd yn dibynnu ar y math o brentisiaeth sydd gennych a sut mae eich cyflogwr eisiau i chi ddysgu. Yn ystod y brentisiaeth, byddwch yn gweithio tuag at gymhwyster seiliedig ar waith ar o leiaf Lefel 2 Fframwaith Credydau a Chymwysterau Cymru (FfCChC).

Yng Nghymru, mae prentisiaethau ar gael i bawb sy’n 16 oed neu’n hŷn sy’n byw yng Nghymru. Does dim uchafswm oedran, er bod prentisiaethau’n cael eu cysylltu gan amlaf â phobl iau.

Mae isafswm fesul awr y mae’n rhaid i chi gael eich talu fel prentis. Gall eich cyflogwr ddewis talu mwy i chi, ond does dim rhaid i’r cyflogwr wneud hynny. Yr isafswm fesul awr ar hyn o bryd (Ionawr 2018) i brentisiaid yw £3.50 os ydych chi o dan 19, neu os ydych chi ym mlwyddyn gyntaf eich prentisiaeth (hyd yn oed os ydych chi’n 19 neu’n hŷn). Bydd hynny’n codi i £3.70 yr awr ym mis Ebrill 2018. Pan fyddwch yn 19 (ac wedi cwblhau blwyddyn gyntaf eich prentisiaeth) bydd gennych hawl i gael yr Isafswm Cyflog Cenedlaethol perthnasol, sef £5.60 i bobl 18-20 oed (yn codi i £5.90 ym mis Ebrill 2018) a £7.05 i bobl 21-24 oed (yn codi i £7.38). Pan fyddwch yn 25, bydd gennych hawl i gael y Cyflog Byw Cenedlaethol.

Os ydych chi’n brentis, rydych hefyd yn gyflogai ac felly mae gennych yr un hawliau cyflogaeth â phawb arall. Os ydych chi o dan 18, bydd rhai cyfyngiadau ar nifer yr oriau y cewch weithio, a phryd y cewch weithio’r oriau hynny, o gymharu â chyflogeion sy’n 18 neu’n hŷn, ond fel arall bydd gennych yr un hawliau. Yn ogystal â’ch hawliau ynghylch oriau gweithio, bydd gennych hawl i gael seibiannau gorffwys yn ystod eich diwrnod gwaith (yn dibynnu ar faint o oriau rydych yn gweithio) a gwyliau.

Fe ddylech gael eich trin yn deg – heb i neb wahaniaethu yn eich erbyn na’ch bwlio a heb gael eich rhoi mewn sefyllfaoedd peryglus. Mae gennych hawl i beidio â chael eich diswyddo’n annheg ar ôl i chi fod yn gweithio am 2 flynedd. Gan fod eich prentisiaeth yn para am gyfnod penodol, os bydd eich cyflogwr yn ceisio dod â’r brentisiaeth i ben yn gynnar, mae’n bosib y cewch hawlio iawndal am dorri’r contract hyd yn oed os nad ydych wedi bod yn gweithio am 2 flynedd.

Byd gennych hawl i gael pethau fel tâl salwch, seibiant a thâl mamolaeth a thadolaeth a hawliau eraill i gael amser i ffwrdd o’r gwaith hefyd. Mae tâl salwch, tâl mamolaeth a mathau eraill o dâl statudol yn aml yn ddibynnol ar ennill isafswm penodol, ac mae’n bosib na fyddwch yn cyrraedd yr isafswm hwnnw os ydych ar gyfradd prentisiaeth sylfaenol.

Gallwch chwilio am brentisiaethau yng Nghymru ar wefan Gyrfa Cymru. Mae rhagor o wybodaeth am yr Isafswm Cyflog Cenedlaethol, y Cyflog Byw Cenedlaethol ac isafsymiau fesul awr Prentisiaethau ar gael yma. Mae rhagor o wybodaeth am hawliau cyflogaeth ar gael yma.