- Os oes gennych anghenion sy’n anodd eu bodloni, efallai y bydd angen help arnoch, hyd yn oed os yw eich rhieni a’ch gofalwyr yn gwneud eu gorau i ofalu amdanoch
- Mae eich hawliau plentyn yn rhan bwysig o wneud yn siŵr eich bod yn cael eich cynnwys yn y penderfyniadau pwysig hyn
- Yr awdurdod lleol sy’n gyfrifol am asesu eich anghenion gofal a chymorth a gwneud yn siŵr eich bod yn cael yr help sydd ei angen arnoch
Os ydych yn anabl neu os oes gennych anghenion eraill sy’n anodd eu bodloni, gallwch gael cymorth a chefnogaeth gan eich awdurdod lleol. Mae gennych ran i’w chwarae yn hyn, ac mae eich hawliau’n bwysig er mwyn gwneud yn siŵr bod eich llais yn cael ei glywed yn ystod y broses hon.
Yng Nghymru, mae cyfreithiau i wneud yn siŵr bod eich hawliau’n cael eu parchu. Fe ddylech gael eich cynnwys pan fydd penderfyniadau’n cael eu gwneud a chael manylion ynglŷn â’r hyn y bydd yr awdurdod lleol yn ei wneud i’ch helpu. Os ydych yn deall yn llwyr eich sefyllfa a’r penderfyniadau y mae’n rhaid eu gwneud, cewch wrthod cael asesiad os nad ydych eisiau un.
Yng Nghymru, mae gan awdurdodau lleol gyfrifoldeb i gael gwybod a oes angen gofal a chymorth ychwanegol arnoch. Gallai fod yn ofal a chymorth ychwanegol i’r gofal a’r cymorth y mae eich rhieni’n eu rhoi i chi, yn hytrach nag yn eu lle. Gallai hyn fod oherwydd bod gennych anghenion ychwanegol, neu am nad yw eich rhieni’n gofalu amdanoch yn iawn. Os oes gennych anghenion ychwanegol a bod angen mwy o gymorth arnoch, ond bod eich rhieni’n gofalu amdanoch yn iawn, fe ddylai’r awdurdod lleol helpu eich rhieni i ofalu amdanoch, naill ai drwy gynnig y gwasanaethau sydd eu hangen arnoch, neu drwy wneud taliadau i’ch rhieni er mwyn iddyn nhw allu talu am yr hyn sydd ei angen.
Os nad yw eich rhieni’n gofalu amdanoch yn iawn, mae camau eraill y dylai’r awdurdod lleol eu cymryd i’ch cadw’n ddiogel. Cewch wybod mwy am hyn yma.
Efallai y bydd eich rhieni, neu’r bobl sydd â chyfrifoldeb rhiant amdanoch, yn cysylltu’n uniongyrchol â’r awdurdod lleol, oherwydd eu bod yn poeni ynglŷn â sut y byddant yn gallu gofalu amdanoch yn iawn neu fodloni eich anghenion. Gallai hyn ddigwydd drwy drafod â meddygon, neu bobl eraill sy’n rhoi gofal i chi, fel athrawon.
Mae’n rhaid i’r awdurdod lleol edrych ar wahanol bethau i gael gwybod pa ofal a chymorth sydd eu hangen arnoch. Mae’n rhaid i’r awdurdod lleol gael gwybod beth rydych chi eisiau ei weld yn digwydd, yn ogystal â beth fyddai’r bobl sydd â chyfrifoldeb rhiant amdanoch yn hoffi ei weld yn digwydd. Mae’n rhaid iddynt ystyried eich oed, ac i ba raddau rydych yn deall y sefyllfa.
Fe ddylech gael eich cynnwys yn yr asesiad. Bydd hynny’n gyfle i chi i egluro pa help rydych chi’n meddwl sydd ei angen arnoch.
Does dim rhaid i chi gael eich asesu, ond mae gennych hawl i gael asesiad er mwyn cael y cymorth a’r gefnogaeth sydd eu hangen arnoch.
Os ydych yn 16 neu’n 17 cewch wrthod cael asesiad os oes gennych ddealltwriaeth lwyr o’r penderfyniad rydych yn ei wneud. Os felly, does dim rhaid i’r awdurdod lleol asesu eich anghenion.
Os nad oes gennych ddealltwriaeth lwyr o’r hyn y mae’r asesiad yn ei olygu, gall rhywun sydd â chyfrifoldeb rhiant amdanoch wrthod yr asesiad os nad oes neb arall wedi cael yr hawl i wneud y penderfyniad drosoch.
Gall yr awdurdod lleol wneud asesiad hyd yn oed os oes rhywun sydd â chyfrifoldeb rhiant wedi gwrthod, os yw’r awdurdod lleol yn meddwl mai dyna fyddai orau i chi, neu os yw’n meddwl eich bod yn cael eich brifo neu eich esgeuluso neu’n meddwl bod perygl i chi gael eich brifo neu eich esgeuluso.
Os ydych o dan 16 cewch wrthod yr asesiad os yw’r awdurdod lleol yn hapus eich bod yn deall y penderfyniad rydych yn ei wneud.
Gall rhywun sydd â chyfrifoldeb rhiant hefyd wrthod asesiad o’ch anghenion. Os bydd rhywun sydd â chyfrifoldeb rhiant yn gwrthod asesiad, ac os hoffech chi gael yr asesiad, fe ddylai’r awdurdod lleol wrando ar eich dymuniadau os yw’n meddwl eich bod yn deall y sefyllfa’n llwyr.
Gall yr awdurdod lleol hefyd fwrw ymlaen â’r asesiad os yw’n meddwl mai dyna sydd orau i chi, neu os yw’n meddwl bod perygl i chi gael eich cam-drin, eich esgeuluso neu eich niweidio.
Os ydych wedi gwrthod asesiad, ac wedyn yn newid eich meddwl, cewch ofyn i’r awdurdod lleol am asesiad ac fe ddylai ei.
Ar ôl i’ch anghenion o ran gofal a chymorth gael eu hasesu, bydd yr awdurdod lleol yn edrych ar ba gymorth sydd ei angen arnoch ac yna’n gweithio allan a fydd yn gallu eich helpu. Mae rheolau sy’n dweud ym mha amgylchiadau y bydd yr awdurdod lleol yn gallu eich helpu.
Os yw eich anghenion yn ymwneud â’ch hawliau, fel eich hawl i gael addysg ac amser hamdden a threulio amser gyda ffrindiau neu â’ch datblygiad, bydd yn rhaid i’r awdurdod lleol eich helpu os nad yw eich teulu neu ofalwr yn gallu bodloni eich anghenion.
Mewn rhai achosion, gall yr awdurdod lleol godi tâl am y gofal a’r cymorth y mae’n eu darparu. Fydd dim rhaid i chi dalu, ond efallai y bydd yn rhaid i’ch rhieni neu ofalwr dalu, yn dibynnu ar eu sefyllfa ariannol.
Bydd y math o gymorth sydd ar gael i chi yn dibynnu ar eich anghenion. Bydd llawer o opsiynau ar gael i’r awdurdod lleol i wneud yn siŵr eich bod yn cael y cymorth gorau i chi. Bydd y cymorth a gewch yn dibynnu ar eich sefyllfa a’ch anghenion gofal a chymorth.
Os oes raid i’r awdurdod lleol fodloni eich anghenion gofal a chymorth, mae’n rhaid iddo greu cynllun gofal a chymorth. Mae’n rhaid i’r cynllun ddisgrifio eich anghenion a’r mathau o bethau rydych eisiau eu gweld yn digwydd yn y tymor hir – eich canlyniadau personol – a gafodd eu trafod yn ystod yr asesiad. Mae’n rhaid iddo hefyd ddweud beth mae’n rhaid i’r awdurdod lleol ei wneud i fodloni eich anghenion gofal a chymorth ac i’ch helpu i gyflawni eich canlyniadau personol. Os mai un o’r ffyrdd y bydd yr awdurdod lleol yn bodloni eich anghenion yw drwy wneud taliadau uniongyrchol i chi, mae’n rhaid cynnwys hynny yn y cynllun cymorth hefyd. Mae’n rhaid i’r cynllun hefyd ddweud sut y bydd yr awdurdod lleol yn gwybod ei fod yn bodloni eich canlyniadau personol drwy’r cynllun, a phryd y bydd y cynllun yn cael ei adolygu.
Os nad yw’r cynllun gofal a chymorth yn bodloni eich anghenion o ran cymorth, mae’n rhaid i’r awdurdod lleol ei adolygu. Cewch hefyd ofyn am adolygiad o’ch cynllun cymorth. Ar ôl yr adolygiad, mae’n rhaid i’r awdurdod lleol benderfynu a yw am gadw’r cynllun fel ag y mae, neu ei newid neu ddod ag ef i ben.
Byddwch, fe ddylech gael copi o’r cynllun cymorth.
Fe ddylech hefyd gael copi o’r cynllun os yw wedi newid ar ôl cael ei adolygu.
Os bydd y cynllun yn dod i ben, fe ddylech gael copi o’r ‘datganiad cau’ sy’n egluro pam mae’r cynllun wedi cau, ac esboniad o ba mor llwyddiannus oedd y cynllun. Os yw’r awdurdod lleol yn meddwl bod gennych anghenion cymorth o hyd ond bod modd eu bodloni mewn ffyrdd eraill ac nid gyda chymorth yr awdurdod lleol, mae’n rhaid i’r datganiad cau egluro hynny.
Hyd yn oed os nad oes raid i’r awdurdod lleol fodloni eich anghenion o ran cymorth, mae’n rhaid iddo wneud yn siŵr nad ydych yn cael eich cam-drin neu eich esgeuluso neu nad oes perygl i chi gael eich cam-drin neu eich esgeuluso. Hyd yn oed os nad yw eich anghenion gofal a chymorth yn bodloni gofynion yr awdurdod lleol ar gyfer darparu gofal a chymorth, fe ddylai’r awdurdod lleol helpu os yw’n meddwl eich bod yn cael eich esgeuluso, eich cam-drin neu eich niweidio, neu bod perygl i hynny ddigwydd.
Bydd eich sefyllfa’n unigryw, ac felly bydd angen cyngor penodol arnoch os oes gennych anghenion gofal a chymorth y mae’r awdurdod lleol wedi dweud na fydd yn eu bodloni. Os yw’r awdurdod lleol wedi dweud na fydd yn bodloni eich anghenion, fe gewch chi gwyno.