- Yng Nghymru, mae hawliau dynol plant yn cael eu cydnabod ac mae’n rhaid i’r llywodraeth roi ‘sylw dyledus’ i ofynion Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn
- Mae gennych hawl i gael gofal a safon byw ddigonol
- Os ydych ar y stryd am nad ydych yn gallu mynd adref a chithau o dan 18, fe ddylech allu cael cymorth a chefnogaeth
Os ydych o dan 18, mae Confensiwn y Cenhedloedd ar Hawliau’r Plentyn yn berthnasol i chi. Fel arfer, rhieni sy’n gofalu am blant ac yn rhoi lle diogel iddynt i fyw. Weithiau, dyw hynny ddim yn digwydd, ac os felly fe ddylai eich awdurdod lleol ofalu amdanoch. Gallai hynny fod mewn gofal maeth neu mewn cartref plant. Ond weithiau, dyw hyd yn oed hynny ddim yn gweithio, os nad ydych yn teimlo y gallwch fyw gyda’ch rhieni neu aros yn y trefniant mae’r awdurdod lleol wedi’i wneud i chi am ryw reswm – naill ai am nad ydych yn cyd-dynnu â’r bobl rydych i fod i fyw gyda nhw neu am eich bod yn cael eich brifo neu eich cam-drin. Os ydych yn teimlo nad oes gennych unman i fynd a bod yn rhaid i chi fyw ar y stryd, mae gennych hawliau o hyd, ac fe ddylai’r awdurdod lleol a sefydliadau eraill helpu i wneud yn siŵr eich bod yn ddiogel a bod gennych rywle addas i fyw.
Os ydych yn 16 neu’n 17, ac yn ddigartref, neu os oes perygl i chi fod yn ddigartref, rydych yn cyfrif fel rhywun sydd ag ‘angen blaenoriaethol’ – sy’n golygu eich bod yn rhywun a ddylai gael cymorth penodol i ddod o hyd i lety addas.
Mae’n rhaid i bob awdurdod lleol yng Nghymru gynnig gwasanaeth gwybodaeth a chyngor rhad ac am ddim i’ch helpu i gael gwybod am eich hawliau o ran llety a chael hyd i rywle i fyw.
Mae’n rhaid i chi wneud cais i’r awdurdod lleol a fydd yn gwneud asesiad i weld a ydych yn gymwys i gael llety. Bydd yr awdurdod lleol yn asesu eich holl anghenion – nid dim ond eich angen o ran llety, ond hefyd eich angen i gael cymorth i aros yn eich llety.
Fe ddylai’r awdurdod lleol ddod o hyd i rywle i chi i fyw dros dro tra bydd eich asesiad llety’n digwydd.
Os cewch asesiad llety, bydd yr awdurdod lleol yn gofyn i chi pam eich bod yn ddigartref neu mewn perygl o fod yn ddigartref. Os nad ydych eisiau mynd adref oherwydd bod perygl i chi gael eich cam-drin, fe ddylai’r awdurdod lleol ddarparu llety i chi.
Fydd neb yn gallu eich gorfodi i fynd adref unwaith rydych chi’n 16 – ond efallai y bydd yr awdurdod lleol yn ceisio eich helpu i ddatrys pethau (os yw hynny’n bosib) er mwyn i chi allu byw gyda’ch teulu, neu mewn gofal maeth neu yn y cartref plant lle rydych wedi bod yn byw.
Os ydych o dan 16, ac yn byw ar y stryd, fe ddylai’r awdurdod lleol ofalu amdanoch a threfnu rhywle diogel i chi i fyw tra bydd yn gwneud ymholiadau i weld beth sydd wedi digwydd. Fe ddylai wrando arnoch a gwneud yn siŵr ei fod yn gwneud y penderfyniadau gorau i chi. Os yw hynny’n golygu na ddylech fynd yn ôl at eich rhieni neu ofalwyr, bydd yn rhaid i’r awdurdod lleol ddod o hyd i rywle arall sy’n ddiogel i chi gael byw.
Yn y pen draw, fydd neb yn gallu gwneud i chi fyw yn rhywle dydych chi ddim eisiau byw, na’ch rhwystro rhag byw yn rhywle arall. Ar hyn o bryd, dyw hi ddim yn anghyfreithlon cysgu ar y stryd. Mae gan awdurdodau lleol bwerau i wahardd rhai gweithgareddau, gan gynnwys cysgu allan, mewn rhai ardaloedd, ond gallai defnyddio’r pwerau hyn yn rhy eang olygu eu bod yn mynd yn groes i’ch hawliau dynol.