- Un ffordd o ddod o hyd i wybodaeth a’i rhannu ar-lein a chyfathrebu â ffrindiau yw defnyddio’r cyfryngau cymdeithasol
- Fe ddylech gael eich diogelu rhag gweld a chlywed pethau a allai eich niweidio ar y cyfryngau cymdeithasol
- Os oes rhywun yn eich trin yn wael ar y cyfryngau cymdeithasol, fe allent fod yn torri’r gyfraith
Mae gennych hawl i gael gwybodaeth ac i rannu eich barn a’ch safbwyntiau, ac mae hyn yn cynnwys yr hyn rydych yn ei bostio ar y cyfryngau cymdeithasol. Mae Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn yn dweud y dylai’r llywodraeth ddiogelu plant rhag gweld pethau a fydd yn eu niweidio. Er bod cyfreithiau penodol ynglŷn â rhai mathau o gynnwys, a rhai mathau o ymddygiad ar-lein, does dim cyfreithiau cyffredinol i’ch diogelu pan fyddwch ar-lein, gan gynnwys pan fyddwch yn defnyddio’r cyfryngau cymdeithasol.
Dyw’r cyfryngau cymdeithasol ddim mewn gwirionedd yn eich diogelu rhag gweld pethau a allai beri gofid neu niwed i chi. Does dim ‘cyfyngiad oedran’ ar gynnwys y cyfryngau cymdeithasol, er bod gan rai llwyfannau cyfryngau cymdeithasol ‘isafswm oedran’ ar gyfer creu cyfrif. Er nad oes cyfyngiad oedran ar y cynnwys, mae rhywfaint o’r cynnwys wedi ei rwystro, ac fe allai pobl sy’n rhoi pethau amhriodol ar y cyfryngau cymdeithasol neu bobl sy’n defnyddio’r cyfryngau cymdeithasol i dargedu plant fod mewn trafferth gyda’r heddlu.
Yn union fel y dylech gael eich diogelu wrth ddefnyddio’r cyfryngau cymdeithasol, mae’n rhaid i chithau hefyd fod yn ymwybodol o hawliau pobl eraill a’r cyfreithiau sy’n eu diogelu. Os na wnewch hynny, fe allech fod mewn trafferth gyda’r heddlu, naill ai oherwydd eich bod wedi postio rhywbeth na ddylech fod wedi’i bostio, neu am eich bod wedi defnyddio’r cyfryngau cymdeithasol i dargedu rhywun arall.
Mae gan bob llwyfan cyfryngau cymdeithasol ei reolau ei hun ynglŷn â faint oed y mae’n rhaid i chi fod i greu cyfrif. Yr oedran ar gyfer Facebook, Instagram, Snapchat, YouTube a WhatsApp yw 13.
Mae’n rhaid i chi ddarllen rheolau pob llwyfan cyfryngau cymdeithasol. Mae’r rhan fwyaf o lwyfannau’n dweud y gallant ddileu eich cyfrif ar unrhyw adeg ac am unrhyw reswm, felly efallai mai dyna fydd yn digwydd os ydyn nhw’n dod i wybod eich bod yn rhy ifanc i gael cyfrif.
Mae gan bob llwyfan cyfryngau cymdeithasol ei reolau ei hun. Mae’r rheolau hyn yn cynnwys pethau fel yr isafswm oedran ar gyfer creu cyfrif, pa fathau o bethau sydd ddim yn iawn i’w postio, a’r hyn y mae’r llwyfan yn cael ei wneud â’r lluniau a’r wybodaeth rydych yn eu hychwanegu.
Dyma ddolenni i reolau rhai o’r llwyfannau mwyaf poblogaidd:
Mae Comisiynydd Plant Lloegr wedi ysgrifennu canllawiau defnyddiol i’r rheolau hyn, sydd i’w gweld yma.
Mae eich hawliau o dan Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn yn ymwneud â’r hyn y dylai llywodraeth Cymru a llywodraeth y DU ei wneud i sicrhau eich bod yn cael eich diogelu rhag gweld a chlywed fideos neu luniau neu bethau eraill fel ‘memes’ neu ‘gifs’ sy’n mynd i’ch niweidio. Fe ddylech hefyd gael eich diogelu rhag ymddygiad oedolion neu blant eraill a allai fod eisiau defnyddio’r cyfryngau cymdeithasol a’r we i wneud niwed uniongyrchol i chi.
Mae’r ffordd mae’r gyfraith yn gweithio yng Nghymru ac yn y DU yn golygu y gallai pobl sy’n ymddwyn mewn ffordd a allai eich niweidio ar y cyfryngau cymdeithasol fod yn torri’r gyfraith a bod mewn trafferth gyda’r heddlu. Mae hyn yn cynnwys postio rhywbeth a allai beri gofid yn gyffredinol hyd yn oed os nad yw wedi’i anelu at rywun yn benodol, yn ogystal ag ymddygiad a allai fod wedi’i dargedu’n uniongyrchol atoch chi.
Mae gan bob llwyfan cyfryngau cymdeithasol reolau ynglŷn â’r hyn y gallwch ei ddisgwyl os ydych yn defnyddio’r llwyfan hwnnw. Mae eich hawliau plentyn yn golygu y dylech gael eich diogelu rhag gweld pethau sy’n debygol o beri gofid a niwed i chi. Gallai hyn gynnwys delweddau o bobl, neu ddelweddau neu fideos sy’n frawychus neu’n dreisgar.
Unwaith rydych chi ar y llwyfan cyfryngau cymdeithasol, does dim ‘cyfyngiad oedran’ o ran yr hyn y gallwch ei weld. Mae pobl yn cael postio beth bynnag y mynnant – ac os yw’r cynnwys yn peri gofid neu sarhad, mae angen i chi roi gwybod i’r llwyfan, a fydd yn penderfynu a ddylai gael ei ddileu ai peidio. Efallai y bydd yr heddlu’n cael gwybod, neu fe gewch chi ddweud wrth yr heddlu. Mae’n rhaid i’r heddlu benderfynu a ydynt am geisio cael gwybod pwy bostiodd y cynnwys. Os oes rhywun wedi postio rhywbeth a hwythau ddim yn yr un wlad â chi, gall hynny beri anawsterau.
Mae pob llwyfan cyfryngau cymdeithasol yn wahanol ond mae gan bob un reolau a ffyrdd o rwystro postiadau gan bobl os ydyn nhw’n peri gofid i chi. Gallwch hefyd atal pobl rhag eich gweld chi a’ch postiadau, a gallwch eu hatal rhag eich tagio yn eu postiadau.
Efallai eich bod yn meddwl mai chi sydd biau’r pethau rydych yn eu postio ar-lein – ond dyw hynny ddim bob amser yn wir. Hyd yn oed os mai chi sydd biau’r cynnwys, gallai’r llwyfan cyfryngau cymdeithasol ddweud y gallai ddefnyddio eich cynnwys at ei ddibenion ei hun, hyd yn oed os ydych wedi’i ddileu. Bydd yn dibynnu beth oedd yn y telerau a’r amodau pan wnaethoch chi ymuno.
Ydych. Hyd yn oed os nad yw’r ffordd rydych yn defnyddio’r cyfryngau cymdeithasol yn torri’r gyfraith, efallai y byddwch mewn trafferth gyda’ch rhieni neu’r ysgol am fwlio neu ymddwyn yn amhriodol. Gallai’r llwyfan cyfryngau cymdeithasol rydych yn ei ddefnyddio atal eich cyfrif. Os ydych yn torri’r gyfraith, fe allech hefyd fod mewn trafferth gyda’r heddlu.
Rhydd i bawb ei farn – ac fe ddylech allu lleisio eich barn yn ddi-flewyn-ar-dafod ar lwyfannau cyfryngau cymdeithasol. Mae gennych hawl i anghytuno â phobl hefyd. Ond chewch chi ddim postio pethau nac ymddwyn mewn ffordd a allai beri gofid gwirioneddol i rywun neu mewn ffordd sy’n torri’r gyfraith. Mae’r mathau o bethau na ddylech eu gwneud ar y cyfryngau cymdeithasol yn cynnwys:
- Postio rhywbeth mae rhywun arall wedi’i greu heb eu caniatâd, neu esgus mai chi sydd wedi’i greu;
- Postio gwybodaeth bersonol am bobl eraill – rydym yn galw hyn yn ‘docsio’ weithiau
- Postio llun o rywun rydych wedi’i newid i awgrymu rhywbeth amdanynt sydd ddim yn wir
- Cyfnewid lluniau ohonoch eich hun yn noeth, neu heb fawr ddim dillad, gyda rhywun arall – rydym yn galw hyn yn ‘secstio’ weithiau
- Bwlio rhywun mewn rhyw ffordd, gan gynnwys gadael sylwadau cas ac anfon negeseuon uniongyrchol er mwyn bwlio rhywun
- Bod yn gas neu’n ymosodol oherwydd hil, crefydd, anabledd, cyfeiriadedd rhywiol neu hunaniaeth drawsryweddol rhywun.
Os postiwch chi rywbeth ar y cyfryngau cymdeithasol sy’n dangos eich bod wedi torri’r gyfraith yn rhywle arall, fe allech fod mewn trafferth am yr hyn a wnaethoch, hyd yn oed os nad yw postio hynny ar y cyfryngau cymdeithasol yn torri’r gyfraith. Os postiwch chi lun neu fideo sy’n eich dangos chi neu rywun arall yn brifo rhywun, gallai’r heddlu ddefnyddio hynny fel tystiolaeth.
Gall postio rhywbeth sy’n mynd i beri gofid i lawer o bobl, neu rywbeth sy’n targedu un unigolyn, olygu y byddwch mewn trafferth gyda’r heddlu. Efallai hefyd y bydd y llwyfan cyfryngau cymdeithasol rydych wedi’i ddefnyddio’n cau eich cyfrif.
Os ydych chi mewn trafferth gyda’r heddlu, mae gennych hawliau i’ch diogelu ac i wneud yn siŵr eich bod yn cael eich trin yn iawn – ond dyw hynny ddim yn golygu na fyddwch yn cael eich cosbi. Cewch wybod mwy am yr hyn a fydd yn digwydd a sut mae eich hawliau’n eich diogelu os ydych chi mewn trafferth gyda’r heddlu yma.