- Mae gennych hawl i gael gwybodaeth a syniadau o sawl man, gan gynnwys ar-lein
- Does gennych ddim hawl i fynd ar-lein fel y cyfryw, ond fe allai fod yn wahanol os yw methu â mynd ar-lein yn golygu na allwch gael hyd i wybodaeth
- Weithiau chewch chi ddim gweld gwybodaeth oherwydd y byddai’n niweidiol i chi
Mae cymaint o wybodaeth ar-lein nes ei bod yn anodd dychmygu bywyd heb y we. Ond mae gwybodaeth ar gael o ffynonellau eraill hefyd – llyfrau, papurau newydd a chylchgronau, ac mae gennych hawl i gael gwybodaeth, ond nid o reidrwydd i fynd ar-lein. Weithiau, bydd yn rhaid i chi fynd ar-lein i gael y wybodaeth rydych ei heisiau – mae mwy a mwy o sefydliadau’n rhoi gwybodaeth ar-lein ac nid ar ffurfiau eraill.
Dyw’r ffaith bod gwybodaeth ar gael ar-lein ddim yn golygu ei bod yn gywir. Yn yr un modd, efallai y byddwch yn methu â dod o hyd i wybodaeth rydych ei heisiau ar-lein, nac yn unman arall.
Mae gennych hawl i gael gafael ar wybodaeth, mewn llawer o wahanol ffyrdd. Mae’n debyg y bydd yn haws i chi ddod o hyd i lawer o’r wybodaeth rydych yn chwilio amdani drwy fynd ar-lein, ond hawl i gael gwybodaeth sydd gennych, ac nid hawl i fynd ar-lein fel y cyfryw.
Sut allwch chi fod yn siŵr bod yr hyn rydych yn ei ddarllen ar-lein yn wir? Dyw hi ddim bob amser yn hawdd gwybod. Hyd yn oed os yw’r hyn rydych yn ei ddarllen yn ‘wir’ efallai y bydd wedi’i gyflwyno mewn ffordd sy’n newid yr ystyr ac yn gamarweiniol – rydym yn aml yn galw hyn yn ‘newyddion ffug’. Does dim llawer o gyfreithiau sy’n eich diogelu’n uniongyrchol rhag gwybodaeth ar y we sydd ddim yn wir.
Yng Nghymru, os oes rhywun yn cyhoeddi gwybodaeth sydd ddim yn wir am rywun, mae’n bosib eu bod yn torri’r gyfraith os yw’r wybodaeth yn niweidiol i’r unigolyn dan sylw.
Efallai na fyddwch byth 100% yn siŵr bod yr hyn rydych yn ei ddarllen yn wir, ond o ddewis y gwefannau lle rydych yn cael eich gwybodaeth yn ofalus, bydd mwy o siawns bod y wybodaeth yn gywir. Efallai y bydd gwefannau sy’n rhoi newyddion wedi’i ysgrifennu gan newyddiadurwyr yn ffynhonnell fwy dibynadwy na ffynonellau eraill, oherwydd mae gan newyddiadurwyr god ymddygiad sy’n golygu eu bod i fod i wneud yn siŵr bod eu gwybodaeth yn onest ac yn gywir. Os ydych yn chwilio am wybodaeth am rywun penodol, efallai y bydd gwefan ‘swyddogol’ am yr unigolyn dan sylw, ac mae’n debyg y bydd honno’n fwy cywir na gwefannau answyddogol neu safleoedd cefnogwyr.
Mae hyn yn wir am fathau eraill o wybodaeth, yn ogystal â gwybodaeth ar-lein, hefyd – ond mae’n fwy o broblem o ran gwybodaeth ar-lein am ei bod mor hawdd rhannu gwybodaeth ar-lein.
Mae rhai gwefannau’n gofyn i chi gadarnhau eich oedran cyn i chi fynd ar y brif wefan. Dyw hynny ddim bob amser yn ofyniad cyfreithiol, ond efallai y bydd y busnes yn penderfynu bod hynny’n beth da i’w wneud os yw’r wefan yn ymdrin â rhywbeth sydd ddim yn addas i bobl iau. Er enghraifft, bydd cyfyngiadau oedran llym ar wefannau sydd â chynnwys pornograffig i wneud yn siŵr nad yw pobl o dan 18 yn gallu gweld beth sydd arnynt.
Os ydych eisiau gwybodaeth gan sefydliad cyhoeddus fel y llywodraeth, awdurdod lleol neu ysbyty, cewch wneud cais Rhyddid Gwybodaeth. Cewch wneud hyn beth bynnag yw eich oed. Os yw’r wybodaeth rydych yn gofyn amdani’n ymwneud â chi neu â phobl eraill, efallai y bydd rheolau eraill yn ogystal. Cewch wybod mwy am wneud cais Rhyddid Gwybodaeth yma.
Mae gwybodaeth ar gael mewn mannau eraill os na allwch fynd ar-lein gartref. Gallwch gael gwybodaeth mewn llyfrgelloedd, ac mae’r rhan fwyaf o’r gwasanaethau’n rhad ac am ddim. Hyd yn oed os nad yw’r we ar gael yn ble bynnag rydych yn byw, mae gan lawer o lyfrgelloedd gyfrifiaduron i chi eu defnyddio. Os nad yw’r wybodaeth sydd ei hangen arnoch ar gael yn y fan a’r lle, efallai y bydd y llyfrgell yn gallu helpu i gael hyd i’r wybodaeth i chi.
Os ydych eisiau gwybodaeth oddi wrth sefydliad penodol, gallwch gysylltu â’r sefydliad dan sylw i ofyn am y wybodaeth honno. Os yw’n sefydliad cyhoeddus, ac os na allwch ddod o hyd i’r wybodaeth rydych ei heisiau, neu os yw’r sefydliad yn gwrthod ei rhoi i chi, cewch wneud cais Rhyddid Gwybodaeth.
Os ydych eisiau gwybodaeth oddi wrth sefydliad sydd ddim yn gorfod ymateb i gais Rhyddid Gwybodaeth, mae’n werth gofyn – gallai’r sefydliad ddweud na, ond efallai y bydd yn cytuno. Yn dibynnu ar y math o wybodaeth sydd ei heisiau arnoch, efallai y bydd ar gael o rywle arall. Mae gwybodaeth am fusnesau’n cael ei chadw yn Nhŷ’r Cwmnïau. Efallai y bydd gwybodaeth am elusennau ar gael gan y Comisiwn Elusennau.