Gwahaniaethu mewn Addysg

Mae’n bosib y gall gwahaniaethu effeithio ar unrhyw un ar ryw adeg yn ystod eu haddysg. Felly, dyma ganllaw ar yr hyn mae’n ei olygu a’r hyn y galli di ei wneud os wyt ti’n meddwl bod rhywun yn gwahaniaethu yn dy erbyn.

Beth yw gwahaniaethu?

Trin rhywun yn annheg ac yn wahanol yw gwahaniaethu. Gallai rhywun wahaniaethu yn dy erbyn oherwydd unrhyw beth bron iawn, o liw dy wallt i’r dillad rwyt ti’n eu gwisgo. Fodd bynnag, mae’r gyfraith yn y Deyrnas Unedig yn ei gwneud yn anghyfreithlon i wahaniaethu yn erbyn rhywun oherwydd 9 ‘sail warchodedig’, gan gynnwys oedran, anabledd, rhywedd a chyfeiriadedd rhywiol, hil a chrefydd.

Gall gwahaniaethu fod yn ‘uniongyrchol’, sef pan fydd rhywun yn dy drin mewn ffordd benodol oherwydd dy oedran, dy anabledd neu dy rywedd ac ati. Gall gwahaniaethu fod yn ‘anuniongyrchol’ hefyd, sef pan fydd rhywbeth yn berthnasol i bawb (‘darpariaeth, maen prawf neu ymarfer’) ond, yn ymarferol, ei bod yn anoddach i rai pobl gydymffurfio â hynny oherwydd eu hoedran, eu hanabledd, eu rhywedd ac ati.

Enghraifft o wahaniaethu uniongyrchol fyddai peidio â gadael i rywun fynd ar daith ysgol oherwydd ei fod yn anabl. Byddai hynny’n cael ei ystyried fel gwahaniaethu ar sail anabledd.

Enghraifft o wahaniaethu anuniongyrchol fyddai peidio â gadael i rywun fynd ar daith ysgol oherwydd nad oes ganddo lefel benodol o bresenoldeb yn yr ysgol oherwydd rhesymau’n ymwneud â’i anabledd.

Yng Nghymru, mae yna ymrwymiad i Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn, sy’n rhoi’r hawl i blant beidio â dioddef gwahaniaethu o unrhyw fath.

Nid yw gwahaniaethu yn rhywbeth sy’n digwydd mewn addysg yn unig, mae’n gallu digwydd ym mhob sefyllfa bron. Mae pobl yn aml yn sôn am wahaniaethu yn y gwaith, ond gallai rhywun wahaniaethu yn dy erbyn yr un mor hawdd wrth i ti geisio defnyddio gwasanaeth, neu brynu rhywbeth mewn siop.

Beth yw effaith gwahaniaethu mewn addysg?

Os bydd rhywun yn gwahaniaethu yn dy erbyn mewn addysg, gall yr effaith fod yn ddinistriol. Mae’n gallu arwain at y canlynol:

  • Presenoldeb gwael yn yr ysgol
  • Cyrhaeddiad academaidd gwael
  • Plant a phobl ifanc ddim yn cyflawni eu potensial
  • Plant a phobl ifanc yn teimlo’n ynysig

Beth alla i ei wneud ynghylch gwahaniaethu mewn addysg?

Yn ôl profiad llawer o bobl sy’n cefnogi a chynghori plant a phobl ifanc sydd wedi dioddef gwahaniaethu mewn addysg, mae yna lawer o achosion sy’n awgrymu nad yw ysgolion, prifysgolion nac awdurdodau lleol wir yn deall beth yw’r sefyllfa gyfreithiol a beth yw eu dyletswyddau cyfreithiol i atal gwahaniaethu. Gallai ymgysylltu â’r ysgol, y coleg neu’r brifysgol fod yn ddigon i ddatrys y broblem a gwneud yn siŵr nad yw’n digwydd eto. Gellir gwneud hynny gyda help gwasanaeth sefydliad fel SNAP Cymru os bydd angen.

Mae Tribiwnlys Haen Gyntaf Anghenion Addysgol Arbennig ac Anabledd yn delio â honiadau o wahaniaethu ar sail anabledd mewn addysg. Os oes rhywun wedi gwahaniaethu yn dy erbyn am reswm arall, dylet ti gyflwyno achos i’r Llys Sirol.

Os oes rhywun yn gwahaniaethu yn dy erbyn mewn addysg yng Nghymru am reswm nad yw’n dod o dan ddeddfwriaeth cydraddoldeb y DU – er enghraifft dy fod yn cael dy fwlio oherwydd dy bwysau neu liw dy wallt – dylet ti allu mynd i’r afael â hyn gyda’r ysgol drwy’r polisi gwrthfwlio.

Mae dioddef o unrhyw fath o wahaniaethu yn yr ysgol neu mewn addysg uwch yn brofiad annymunol, a gall gael effaith yn y tymor hir. Dylet ti deimlo’n hyderus bod y gyfraith yn dy amddiffyn ac yn cymryd camau i geisio datrys y problemau rwyt ti’n eu hwynebu.

Mae rhagor o wybodaeth am y ffordd y dylet ti gael dy drin yn yr ysgol neu’r coleg yn ein hadran am ysgolion ar ein gwefan.

Trafod gwahaniaethu mewn addysg

Ddechrau mis Mehefin, treuliodd Canolfan Gyfreithiol y Plant brynhawn yn gwrando ar 4 araith am wahaniaethu mewn addysg, sef beth yw gwahaniaethu mewn addysg, sut mae’n effeithio ar blant a phobl ifanc a’r hyn y gellid ei wneud am hynny. Cafodd y digwyddiad ei drefnu gan SNAP Cymru, ac fe wnaethon ni wrando ar siaradwyr o’r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, Sinclairs Law a Civitas Chambers, yn ogystal â siaradwyr o SNAP Cymru. Roedden nhw i gyd yn siarad am y pwnc pwysig hwn. Mae SNAP Cymru http://www.snapcymru.org/help-for-families/ yn cynnig gwybodaeth, cyngor a chymorth annibynnol ac am ddim i helpu i roi’r addysg iawn i blant a phobl ifanc sydd â phob math o anableddau ac anghenion dysgu ychwanegol. Gallan nhw roi cyngor i ti os oes rhywun yn gwahaniaethu yn dy erbyn yn yr ysgol. Dyma rai sefydliadau eraill a all helpu os oes rhywun yn gwahaniaethu yn dy erbyn yn yr ysgol:

Meic https://www.meiccymru.org/

Childline https://www.childline.org.uk/

NSPCC https://www.nspcc.org.uk/

 

Gadael Ymateb