Cyfrwch fi Mewn! Gofalwyr Ifanc

Cyfrwch fi Mewn! Gofalwyr Ifanc

Mae’r diwrnod ysgol drosodd ac mae eich ffrindiau i gyd yn trafod beth i’w wneud am weddill y diwrnod. Allwch chi ddim mynd gyda nhw. Fel Gofalwyr Ifanc eraill, rhaid i chi feddwl am bethau eraill.

Tra bo’ch ffrindiau’n rhydd i fynd allan i chwarae, byddwch chi’n brysur yn gofalu am eich brawd. Byddwch yn ei helpu i symud o gwmpas y tŷ, yn helpu i’w roi yn y gwely, yn rhoi help emosiynol i’ch rhieni ac yn helpu â’r gwaith tŷ. At hynny, mae gennych chi waith cartref i’w wneud – ac fe fyddech wrth eich bodd yn cael amser i chi eich hun i ymlacio ychydig.

Ar ôl i bob dim gael ei wneud, mae’n amser gwely. Yn rhy fuan, rydych chi’n deffro’r bore wedyn i’w wynebu i gyd unwaith eto. Yn fuan iawn, rydych chi wedi eich ynysu yn yr ysgol, yn mynd ar ei hôl hi gyda’ch gwaith ysgol, ac yn gweld pethau’n mynd yn anoddach gartref. Ddydd ar ôl dydd, wythnos ar ôl wythnos, fis ar ôl mis, mae pethau’n mynd yn anoddach, ond dydych chi ddim yn cwyno – mae teuluoedd i fod i helpu ei gilydd, yn dydyn nhw?

Ar draws Cymru y funud hon, mae yna lawer o bobl ifanc sy’n helpu aelod o’u teulu sy’n wael neu’n anabl.  Yn ôl cyfrifiad 2011, ceir dros 7,500 o ofalwyr ifanc 16 oed ac iau yng Nghymru, y gyfran uchaf o ofalwyr yr oed hwn yn y DU. Gallai’r ffigur gwirioneddol fod yn uwch gan ei bod yn anodd gwybod pwy sy’n ofalwyr ifanc. Dydy llawer o Ofalwyr Ifanc ddim yn ystyried eu hunain yn ‘ofalwyr’ – maen nhw ond yn gwneud beth mae eu teulu angen.

Os nad ydych chi’n Ofalwr Ifanc eich hun, edrychwch o amgylch eich dosbarth y tro nesaf y byddwch chi yn yr ysgol. Y tebyg yw bod o leiaf un o’r myfyrwyr yn eich dosbarth yn gofalu am aelod o’u teulu.

Gall bod yn Ofalwr Ifanc effeithio ar eich gallu i fwynhau’r hawliau sydd gan bob plentyn ac sydd wedi’u cynnwys yng Nghonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn (UNCRC). Os yw eich cyfrifoldebau gofalu yn ei gwneud yn anodd i chi fynd i’r ysgol yn rheolaidd, neu ichi allu gwneud eich gwaith cartref, mae’n effeithio ar eich hawl i addysg (Erthyglau 28 a 29 UNCRC). Mae llawer o ofalwyr ifanc yn dweud bod hyn yn effeithio ar eu canlyniadau yn yr ysgol ac fe all ei wneud yn anoddach iddynt fynd ymlaen i goleg neu brifysgol neu ddod o hyd i waith pan adawant yr ysgol.

Gall eich cyfrifoldebau effeithio ar eich hawl i wneud ffrindiau (Erthygl 15 UNCRC) a’ch hawl i ymlacio a chwarae (Erthygl 31 UNCRC). Mae’n bosibl nad oes gennych ddim amser i’w dreulio â phobl eraill.

Os oes rhywun yn eich dosbarth sydd wastad angen mynd adref yn syth o’r ysgol a byth yn dod allan i chwarae, mynd i’r sinema neu dreulio amser â’i ffrindiau, efallai ei fod yn delio â chyfrifoldebau gofalu am aelod o’r teulu. Hyd yn oed pe gallent wahodd ffrindiau draw i’r tŷ, gallent deimlo’n anghyfforddus yn gwneud hynny. Efallai eu bod yn poeni y bydd pobl yn eu barnu oherwydd beth sy’n digwydd gartref.

Mae Gofalwyr Ifanc yn gwneud gwaith gwych yn gofalu am eu teulu, ond maen nhw eu hunain yn haeddu gofal a chymorth hefyd.

Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod yr angen hwn i helpu gofalwyr ifanc er mwyn iddynt allu mynd i’r ysgol, chwarae ac ymlacio a mwynhau’r hawliau y dylai pob plentyn eu cael dan yr UNCRC. Roedd ‘Strategaeth Gofalwyr’ Llywodraeth Cymru 2013- 2016 yn dweud y dylai gofalwyr ifanc allu mwynhau eu hawliau dan yr UNCRC ac y dylai pob asiantaeth sy’n eu helpu (er enghraifft ysgolion ac awdurdodau lleol) roi ‘ystyriaeth ddyledus’ i’r hawliau hyn.

Mae’r gyfraith yng Nghymru nawr yn cydnabod bod ar Ofalwyr Ifanc angen gofal a chymorth ychwanegol eu hunain, yn ogystal â’r bobl maent yn gofalu amdanynt,. Dywed y Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (2014) bod yn rhaid i awdurdodau lleol a sefydliadau partner megis byrddau iechyd gynnal asesiad o anghenion gofalwyr ifanc a chytuno ar gynllun cymorth i sicrhau bod eu hanghenion yn cael sylw.

Canfu adroddiad gan Estyn, arolygiaeth ysgolion Cymru, a gyhoeddwyd ym mis Mai 2019, nifer o esiamplau lle mae ysgolion, awdurdodau lleol ac eraill wedi cymryd camau breision ymlaen i fodloni anghenion gofalwyr ifanc, ond nid yw’r cymorth hwn yn gyson ar draws Cymru. Mae llawer o ysgolion na wyddant faint o’u disgyblion sy’n ofalwyr ifanc neu nad oes ganddynt aelod staff arweiniol y gall gofalwyr ifanc siarad â nhw neu droi atynt â’u pryderon. Mae llawer o awdurdodau lleol nad oes ganddynt strategaethau cadarn ar waith, neu nad oes ganddynt neb a all weithio â’u sefydliadau partner i wneud y strategaeth yn realiti. Mae llawer o bobl, yn ein hysgolion, ein cynghorau a’n cymunedau, nad ydynt yn cael y wybodaeth a’r offer y mae arnynt eu hangen i sicrhau bod gofalwyr ifanc yn cael eu cynorthwyo’n briodol.

Mae yna’n bendant le i wella.

Mae Diwrnod Ymwybyddiaeth Gofalwyr Ifanc yn ddigwyddiad blynyddol a gynhelir gan Ymddiriedolaeth y Gofalwyr. Y nod yw cynyddu ymwybyddiaeth o’r heriau y mae gofalwyr ifanc yn eu hwynebu ac ymgyrchu dros gael mwy o gymorth iddynt. Eleni, maent yn ymgyrchu dros gael darparwyr addysg i fynd ati i ganfod gofalwyr ifanc er mwyn gallu rhoi iddynt y gydnabyddiaeth a’r cymorth maent ei angen ac yn ei haeddu.

I gael rhagor o wybodaeth, edrychwch sut mae’r gyfraith yn effeithio arnoch chi fel gofalwr ifanc, yma,  neu ewch i wefan Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru lle cewch lawer o adnoddau defnyddiol.

Gadael Ymateb