Cerdded i’r Ysgol yng Nghymru

Cerdded i’r Ysgol yng Nghymru

Mis Hydref yw Mis Cerdded i’r Ysgol, digwyddiad byd-eang i ddathlu buddion cerdded i’r ysgol a chael gwybod beth yw’r rhwystrau sydd yn atal mwy o blant rhag cerdded i’r ysgol.  Yn y blog hwn, rydym yn edrych ar y gyfraith ynglŷn â ‘cherdded i’r ysgol’ a gweld a oes mwy y gellid ei wneud o bersbectif cyfreithiol i annog plant i gerdded i’r ysgol.

Ychydig ddegawdau yn ôl yn unig, roedd y rhan fwyaf o blant a phobl ifanc yn y DU yn cerdded i’r ysgol.  Mae’r ffigwr hwn yn awr wedi gostwng yn is na 50%.  Mae llai o ysgolion, a chynnydd yn y pellter y mae rhai yn gorfod teithio, yn ei gwneud yn anodd i rai plant gerdded i’r ysgol.  Mae mwy o rieni yn mynd â’u plant i’r ysgol mewn car, ac mewn llawer o ardaloedd yng Nghymru, gall fod yn anniogel i gerdded i’r ysgol oherwydd gwahanol resymau.

Mae’r symudiad i ffwrdd o gerdded yn dod ar amser pan nad yw llawer ohonom ni, oedolion a phlant fel ei gilydd, yn cael digon o ymarfer.  Amlinellwyd llawer o’r heriau sy’n wynebu pobl ifanc heddiw i gael digon o ymarfer corfforol, a’r risgiau iechyd sy’n gysylltiedig â lefelau is o weithgaredd mewn adroddiad diweddar gan Bwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

O ystyried hyn, beth yw’r gyfraith yng Nghymru ynglŷn â cherdded i’r ysgol?

Teithio i’r Ysgol a’r Gyfraith

Mae sut yr ydych chi’n cyrraedd yr ysgol yng Nghymru yn ddewis i chi a’ch rhieni (neu’ch gofalwyr), gan ystyried y gwahanol ddewisiadau sydd ar gael i chi.  Gallai’r dewisiadau hyn gynnwys cerdded.  Wrth i chi wneud y penderfyniad ynglŷn â sut y byddwch yn cyrraedd yr ysgol, gallech chi feddwl yn ogystal ynglŷn â threfniadau teithio y mae’n rhaid i’ch Awdurdod Lleol eu gwneud.  Mae Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008 (y Mesur) yn amlinellu’r gyfraith ynglŷn â theithio i’r ysgol ac oddi yno yn ddiogel.

Nid yw’r Mesur yn dweud wrthych chi a allwch chi gerdded i’r ysgol neu beidio – ond mae’n egluro pa bryd na ddisgwylir i chi gerdded i’r ysgol a pha bryd y dylai’r Awdurdod Lleol ddarparu cludiant rhad ac am ddim er mwyn i chi gyrraedd yr ysgol.  Mae hyn yn dibynnu ar eich oed, eich ysgol, pa mor bell yw’r ysgol o’ch cartref ac a oes gennych chi unrhyw anghenion neu ofynion ychwanegol eraill.

Cerdded i’r Ysgol

Os ydych chi’n byw llai na dwy filltir o’ch ysgol addas agosaf (os ydych chi’n mynychu ysgol gynradd) neu lai na thair milltir (os ydych chi’n mynychu ysgol uwchradd) yn seiliedig ar y ‘llwybr byrraf sydd ar gael’, yna nid oes rhaid i’r Awdurdod Lleol ddarparu cludiant ar eich cyfer chi i gyrraedd yr ysgol.  Gelwir y pellteroedd hyn yn ‘bellteroedd cerdded’.  Nid yw hyn yn golygu bod rhaid i chi gerdded i’r ysgol, ond ystyrir bod y pellteroedd yn ‘gerddadwy’.

Er mwyn bod yn llwybr sydd ‘ar gael’, mae’n rhaid iddo fod yn ddiogel ar gyfer ‘dysgwr’ sydd heb anabledd neu anhawster dysgu i gerdded, gydag oedolyn neu heb oedolyn (os yw’n addas i chi gerdded y llwybr ar eich pen eich hun).  Mae’n rhaid i Awdurdodau Lleol wneud prawf ar lwybrau cerdded ar gyfer peryglon ‘corfforol’ a ‘chymdeithasol’ er mwyn sicrhau eu bod yn ddiogel.

Mae peryglon corfforol yn cynnwys pethau fel parcio ar y palmant, palmentydd cul, anwastad neu sydd wedi torri (neu dim palmentydd), pa mor gyflym y mae’r traffig yn teithio ac a fu llawer o ddamweiniau, a oes mannau diogel i groesi’r ffyrdd ac a oes goleuadau stryd ai peidio.

Gall peryglon cymdeithasol gynnwys pethau fel ardaloedd â phroblem ymddygiad gwrthgymdeithasol, risg o ‘beryglon gan ddieithriaid’ neu fannau sy’n wybyddus am gyffuriau.

Yn ogystal, dylai’r Awdurdod Lleol siarad â chi a darganfod beth rydych chi’n meddwl ynglŷn â’r ffyrdd o gyrraedd yr ysgol.  Dylen nhw ddarganfod a ydych chi’n meddwl bod ffordd yn ddiogel ai peidio ac a yw hynny yn gwneud gwahaniaeth wrth i chi gerdded i’r ysgol.  Dylen nhw weithredu, ochr yn ochr â phartneriaid fel yr heddlu, er mwyn ymchwilio i’ch pryderon a gweithredu arnyn nhw lle y bo’n addas.

Os nad yw llwybr ‘ar gael’ oherwydd nad yw’n ddiogel, ac nid oes unrhyw lwybr cerdded diogel arall ar gael, neu os oes gennych chi anghenion ychwanegol ac ni allwch gerdded y llwybr, mae’n rhaid i’r Awdurdod Lleol wneud trefniadau eraill fel y gallwch chi gyrraedd yr ysgol.  Gall hyn fod yn gludiant rhad ac am ddim fel bws neu dacsi, ond dewis arall fyddai i’r Awdurdod Lleol wneud llwybr cerdded yn fwy diogel fel y gallwch chi gerdded i’r ysgol.

Cymru Iachach – Sicrhau bod llwybrau diogel ar gyfer cerdded i’r ysgol

O gofio’r buddion iechyd o gerdded i’r ysgol, a oes unrhyw beth arall y dylai Awdurdodau Lleol a Llywodraeth Cymru ei wneud i hwyluso cerdded i’r ysgol?  Mae’r Mesur yn gosod dyletswydd ar Weinidogion ac Awdurdodau Lleol i hyrwyddo mathau cynaliadwy o deithio, fel cerdded a beicio.  Gall hyn olygu yn lle darparu bysiau rhad ac am ddim i’r ysgol, gallen nhw wneud llwybrau cerdded yn ddiogel er mwyn annog mwy o bobl i gerdded i’r ysgol.

Yn ogystal, mae Llywodraeth Cymru wedi amlinellu uchelgais mewn deddfwriaeth, fel Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol a Deddf Teithio Llesol, i wneud Cymru yn iachach drwy annog ffyrdd iach o fyw a gweithio.  Mae’n dymuno ymdrin â’r duedd bryderus mewn lefelau is o weithgaredd corfforol ac atal y problemau iechyd difrifol a all ddatblygu wrth i bobl beidio ag ymarfer digon.

Mae gadael y car neu’r bws o blaid cerdded neu feicio yn cael ei ystyried yn ffordd bwysig o gynyddu gweithgaredd corfforol a gwella iechyd, tra’n ymdrin yn ogystal â phryderon ynglŷn â thagfeydd traffig ar ein ffyrdd, wrth ymyl ein hysgolion a rhyddhau llygrwyr i’n wybrennau.  Ar y funud, mae’r gyfraith yn canolbwyntio mwy ar ba bryd mae Awdurdod Lleol yn gorfod darparu cludiant rhad ac am ddim er mwyn i chi gyrraedd yr ysgol, yn hytrach na ei gwneud yn fwy diogel i chi gerdded i’r ysgol – ond efallai y bydd cyfraith newydd oherwydd y bydd Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) yn cael ei haddasu yn y dyfodol.

Er mwyn cael mwy o wybodaeth ynglŷn â Mis Rhyngwladol Cerdded i’r Ysgol, gan gynnwys amrediad o adnoddau, ewch i Living Streets

Er mwyn cael fersiwn hawdd ei deall o Fesur Teithio gan Ddysgwyr, cliciwch yma os gwelwch yn dda 

Gadael Ymateb