Canllawiau statudol newydd ynglŷn â gwisg ysgol yng Nghymru

Canllawiau statudol newydd ynglŷn â gwisg ysgol yng Nghymru

Waeth os ydych yn ei hoffi neu yn ei chasáu, os ydych chi’n mynd i’r ysgol yng Nghymru, mae’n debyg eich bod chi’n gwisgo gwisg ysgol.  Yr oedd gwisg ysgol yn y newyddion gryn dipyn yr haf diwethaf yn ystod y cyfnod hir o dywydd poeth. Yr oedd rhai merched yn cwyno am fod eu gwisg ysgol yn golygu fod yn rhaid iddynt ddal ati i wisgo ‘teits’ hyd yn oed pan oedd yn boeth iawn. Mewn ysgolion eraill, roedd bechgyn yn cwyno eu bod yn rhy boeth mewn trowsusau, ac roeddynt eisiau gallu gwisgo trowsusau byr yn yr un modd ag y gallai merched wisgo sgertiau (heb ‘teits’!) Mewn rhai mannau, aeth bechgyn i’r ysgol mewn sgertiau er mwyn pwysleisio’r mater!

Nid dyma’r unig beth sydd wedi bod yn ddadleuol ynghylch gwisg ysgol yng Nghymru. Dywed rhai pobl eu bod yn rhy ddrud, neu ei bod yn anodd prynu’r hyn sy’n ofynnol gan yr ysgol. Mewn rhai ysgolion, mae’n rhaid i wahanol rywiau a rhyweddau wisgo gwahanol eitemau o wisg – er enghraifft mae’n rhaid i ferched wisgo sgertiau a rhaid i fechgyn wisgo trowsusau – a gallai hyn fod yn wahaniaethol ar sail rhyw neu hunaniaeth o ran rhywedd.

Beth yw’r gyfraith ynghylch gwisg ysgol yng Nghymru?

Nid oes cyfraith benodol yng Nghymru ynghylch gwisg ysgol neu ‘ymddangosiad’ yn yr ysgol (pethau fel steil gwallt, colur a gemwaith). Mae gan bob ysgol gorff llywodraethu, ac mae gan y corff llywodraethu gyfrifoldeb dros ‘ymddygiad yr ysgol’ sy’n cynnwys rheolau ynghylch y wisg ysgol a sut yr ydych yn edrych yn yr ysgol.

Pam fod gwisg ysgol yn syniad da?

Mae Llywodraeth Cymru’n meddwl fod gwisg ysgol yn syniad da am sawl rheswm. Gall bod â gwisg ysgol

  • wneud i bawb yn yr ysgol deimlo’n rhan o gymuned yr ysgol
  • helpu gydag ymddygiad da a disgyblaeth yn yr ysgol
  • rhoi’r meddylfryd iawn i ddisgyblion ar gyfer dysgu
  • lleihau pwysau ar ddisgyblion i wisgo’r ffasiwn a’r steil gwallt diweddaraf
  • atal rhywfaint o fwlio
  • helpu i ganfod disgyblion sy’n chwarae triwant o’r ysgol
  • cadw ysgolion yn ddiogelach

Mae’r rhan fwyaf o ysgolion sy’n penderfynu cael gwisg ysgol fel arfer yn gwneud hynny am resymau fel hyn.

Sut mae ysgolion yn penderfynu pa fath o wisg ysgol i’w chael?

Pan fydd ysgol yn penderfynu cael gwisg ysgol, neu’n penderfynu newid rhan o’r wisg, rhaid iddi feddwl am lawer o bethau gwahanol. Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ganllawiau ym mis Gorffennaf 2011 i helpu cyrff llywodraethu ysgolion i benderfynu ar eu polisi o ran gwisg ysgol. Roeddynt yn atgoffa ysgolion na ddylai gwisg ysgol wahaniaethu yn erbyn disgyblion yn yr ysgol, er enghraifft ar sail hil, crefydd, rhyw neu anabledd. Roeddynt hefyd yn atgoffa ysgolion y dylent ystyried cost gwisg ysgol.

Beth sy’n mynd i newid?

Mae Llywodraeth Cymru eisiau cyflwyno ‘Canllawiau Statudol’ newydd ar bolisïau gwisg ysgol ac ymddangosiad. Oherwydd y bydd y canllawiau newydd yn rhai ‘statudol’, bydd ganddynt sail gyfreithiol, ac felly bydd yn rhaid i ysgolion eu dilyn pan fyddant yn cyflwyno gwisg ysgol, neu’n bwriadu newid gwisg ysgol.  Mae’r canllawiau a gyhoeddwyd ym mis Gorffennaf 2011 yn rhai anstatudol, sy’n golygu, er y gallai ysgolion eu hystyried, nid oedd yn angenrheidiol iddynt eu dilyn.

Cyn llunio’r canllawiau newydd, mae Llywodraeth Cymru wedi agor ‘cyfnod ymgynghori’ fel y gall unrhyw un yng Nghymru sy’n dymuno gwneud hynny wneud sylwadau ar sut bethau ddylai fod yn y canllawiau newydd.

Nid yw’r pethau sydd yn y canllawiau wedi newid rhyw lawer, ac maent yn parhau i sicrhau bod ysgolion yn ystyried deddfau sy’n atal gwahaniaethu.  Mae’r canllawiau newydd hefyd yn atgoffa ysgolion y dylent ymgynghori â chyngor yr ysgol ynghylch y wisg ysgol ac ymddangosiad.

Ochr yn ochr â’r pethau sy’n aros yr un fath, mae’r llywodraeth yn cynnig rhai newidiadau pwysig, a fyddai’n golygu y bydd yn rhaid i ysgolion sicrhau’r canlynol:

  • bod y wisg ysgol yn fforddiadwy, yn ogystal ag ystyried cost y wisg ysgol, a pha mor hawdd fydd hi i ddisgyblion a’u rhieni/gofalwyr brynu eitemau o’r wisg

Dan yr hen ganllawiau, roedd yn rhaid i ysgolion ystyried cost gwisg ysgol, ond nid a oedd yn ‘fforddiadwy’ ai peidio

  • ni ddylai’r wisg ysgol y bwriedir ei chael gynnwys gwahanol eitemau o ddillad a bennir ar sail rhyw/rhywedd

Mae’r canllawiau newydd yn diweddaru’r canllawiau presennol i gwmpasu gwahaniaethu ar sail rhyw a hunaniaeth o ran rhywedd. Mae’r hen ganllawiau’n cyfeirio at ‘wahaniaethu rhywiol/ o ran rhywedd’. Dywedant y bydd yn rhaid i unrhyw wahaniaethau mewn gwisg ysgol rhwng y rhywiau a’r rhyweddau gael eu cyfiawnhau yn y polisi ar wisg ysgol ac ymddangosiad.

  • Mae yna ddull gweithredu synhwyrol a hyblyg o ran gwisg ysgol a all ystyried amodau tywydd

Nid yw’r canllawiau presennol yn sôn dim sut y dylai ysgol ymateb i dywydd eithafol. Mae’r canllawiau newydd yn cynnwys gofyniad ar i ysgolion ddefnyddio dull gweithredu ‘synhwyrol, hyblyg’ a allai olygu llacio polisïau i sicrhau bod disgyblion yn gyfforddus yn yr ysgol.

Dweud eich dweud

Mae Llywodraeth Cymru ar hyn o bryd yn gofyn i bawb sydd â diddordeb roi eu barn ar y newidiadau i’r canllawiau.

Caiff pawb ymateb i’r ymgynghoriad. Gallwch ddarllen y fersiwn llawn o’r ymgynghoriad a’r canllawiau statudol drafft, neu’r fersiwn ‘hawdd ei ddarllen’, ac ymateb i’r cwestiynau y mae Llywodraeth Cymru’n eu gofyn.

Os nad ydych eisiau ymateb i’r ymgynghoriad eich hun ond ddim eisiau cyflwyno eich ymateb eich hun chwaith, bydd Canolfan Gyfreithiol y Plant Cymru yn ymateb i’r ymgynghoriad ac fe allwn gynnwys eich ymatebion gyda’n rhai ni. I gael rhagor o wybodaeth anfonwch e-bost atom yn childrenslegalcentre@swansea.ac.uk.

Gadael Ymateb