Helo bawb! Gobeithio eich bod yn iach ac yn gwneud y gorau o’r haf er gwaetha’r amgylchiadau anodd diweddar.

Yn gyntaf mi hoffwn ddiolch i chi am gymryd amser i ddarllen y blog hwn rwyf wedi’i ysgrifennu. Mae’n ymwneud â sawl mater sy’n agos iawn at fy nghalon ac rwy’n gobeithio y gwnewch fwynhau ei ddarllen.

Y llyfr rwyf wedi’i ddewis i’w drafod â chi heddiw yw ‘The Suitcase Kid’ gan Jaqueline Wilson. Mae hwn yn llyfr roeddwn wedi’i ddarllen fel plentyn ac mae’n trafod yn fanwl y materion sy’n ymwneud ag anghydfodau ynglŷn â gwarchodaeth mewn cyfraith deulu.

Y prif gymeriad yn y llyfr yw Andy, sy’n 10 oed ac mae ei rhieni wedi ysgaru’n ddiweddar. Mae ei thad wedi ailbriodi, ac mae ei mam yn byw â’i phartner newydd a’i blant. Nid yw Andy yn siŵr a ddylai fyw â’i mam ynteu ei thad ac mae ei gweithiwr cymdeithasol wedi awgrymu y dylai dreulio un wythnos â’i mam ac un wythnos â’i thad. Mae ei rhieni’n ffraeo ynglŷn â ble ddylai Andy fyw, gan wneud i Andy deimlo nad yw hi’n perthyn i’r naill le na’r llall.

Felly, mae hyn yn edrych ar beth yn union y gall rhieni Andy ei wneud i sicrhau ei bod yn cael magwraeth mor sefydlog a diogel â phosibl.

Rhestr Wirio Lles

Lles Andy yw’r peth pwysicaf mewn unrhyw benderfyniad, beth bynnag fo barn ei rhieni ac felly bydd y llysoedd yn edrych ar yr hyn sy’n cael ei alw’n Rhestr Wirio Lles.

Mae’r rhestr i’w gweld yn Adran Un o ‘Ddeddf Plant 1989’. Mae’n cynnwys saith pwynt allweddol y bydd yn rhaid i’r llys edrych arnynt cyn gwneud unrhyw benderfyniad ynglŷn â dyfodol Andy.

  1. Dymuniadau a theimladau Andy
  2. Ei gofynion Corfforol, Emosiynol ac Addysgol
  3. Yr effeithiau posibl ar Andy os bydd ei hamgylchiadau’n newid o ganlyniad i benderfyniad y llys
  4. Ei hoedran, ei rhyw, ei phrofiadau bywyd ac unrhyw amgylchiadau eraill a all fod yn berthnasol wrth wneud y penderfyniad.
  5. A yw Andy wedi dioddef neu’n debygol o ddioddef niwed
  6. A yw rhieni/gwarcheidwaid Andy yn alluog i ddiwallu ei hanghenion
  7. Unrhyw awdurdod neu bŵer sydd ar gael i’r llys mewn cysylltiad â’r achosion penodol yn achos Andy.

Rhaid ystyried y rhain i gyd cyn y gall y llys wneud penderfyniad.

Gorchmynion Adran 8

Ar ôl ystyried y ffactorau hyn i gyd byddai’n rhaid i rieni Andy wedyn ystyried sut y gallant ddiwallu ei hanghenion orau a’r ffordd fwyaf effeithiol o wneud hyn. Gall hyn fod yn anodd iawn os oes methiant mewn cyfathrebu fel sydd wedi digwydd yn achos Andy.

Er mwyn trafod hyn, rhaid inni droi eto at Ddeddf Plant 1989. Ond y tro hwn rydym yn troi at Adran 8 sy’n cynnwys gwahanol orchmynion (penderfyniadau llys) sy’n ymdrin â gwahanol agweddau ar fywyd plentyn, gan gynnwys pwy sydd â chyfrifoldeb rhieni a’r gallu i wneud penderfyniadau allweddol ynglŷn â sut mae’r plentyn hwnnw yn cael ei fagu ar ôl i rieni wahanu.

Gorchymyn Trefniant Plentyn

Y cyntaf ohonynt sydd bwysicaf i Andy yw penderfynu pwy fydd yn awr yn gyfrifol am ofalu amdani.

Os na all ei rhieni benderfynu ar drefniant newydd, sy’n eithaf amlwg yn achos Andy, yna fel opsiwn olaf gall ei rhieni fynd i’r llys a gofyn am Orchymyn Trefniant Plentyn. Mewn achos felly bydd y llysoedd yn penderfynu faint o gyswllt a gaiff Andy â phob un o’i rhieni.

Caniateir i rieni Andy wneud cais am hyn gan mai hwy yw ei rhieni ond mae opsiynau eraill ar gael sydd wedi’u hysgrifennu mewn rhestr yn adran 8 sy’n cynnwys pobl eraill a all wneud cais am y gorchymyn hwn. O ganlyniad i’r gorchymyn hwn gwneir penderfyniad ynglŷn â phwy fydd Andy’n byw yn bennaf, pa bryd y bydd yn treulio amser â phob un o’i rhieni ac unrhyw fathau eraill o gyswllt a ganiateir e.e. galwadau ffôn neu lythyrau ac ati. O ganlyniad bydd bywyd Andy yn teimlo’n fwy sefydlog ac ni fydd ei rhieni wedyn yn ffraeo ynglŷn â phwy sydd â chyfrifoldeb amdani.

A oes gan Ddau Riant Andy ‘Hawl Cyfreithiol’ Bob Amser i fod â Chyswllt â hi?

Yn y llyfr ceir digwyddiad lle mae Andy yn colli’r bws adref o’r ysgol ac mae’n gorfod cerdded adref yn y glaw. Mae hi’n mynd yn sâl o ganlyniad i hyn ac mae ei thad yn flin am fod ei mam wedi gadael i’r peth ddigwydd. Mae ei thad yn mynd ag Andy i’w dŷ ei hun ac yn gwrthod gadael i’w mam ei gweld.

Yn ôl cyfraith Cymru ni fyddai tad Andy yn gallu rhwystro ei mam yn gyfreithlon rhag cael mynediad ati. Yr unig amgylchiadau lle gallai atal mynediad ati yw os oedd yn credu bod lles Andy mewn perygl, nad oedd hwnnw’n un digwyddiad ar ei ben ei hun a bod bygythiad pendant ac ar y pryd i’w diogelwch. Enghraifft o hyn fyddai os oedd ei mam yn camddefnyddio alcohol neu gyffuriau, ac mae’n amlwg nad oedd hynny’n wir yn yr achos hwn. Byddai’n rhaid i dad Andy ddangos tystiolaeth bod ei lles mewn perygl ac y byddai felly’n fwy diogel pe bai’n cael ei magu ganddo ef yn unig.

Damwain oedd bod Andy wedi cerdded adref a mynd yn sâl wedyn ac yn un digwyddiad anffodus oedd hynny ac nid oes dim problemau yn y llyfr ynglŷn â sut mae Andy yn cael ei magu gan ei mam, ac felly nid oes gan ei thad ddim hawl i atal Andy rhag bod mewn cysylltiad â hi.

A fyddai gan Andy Lais yn yr Achos?

Y mater allweddol arall yw sut y byddai llais Andy yn cael ei glywed yn yr achos.

Mae gan Andy yr hawl i gael ei chlywed o dan Erthygl 12 o’r UNCRC (Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn) a’r gobaith felly yw y byddai ei rhieni’n rhoi eu buddiannau eu hunain o’r neilltu yn ystod y gwahanu hwn ac yn gwrando ar farn eu merch ar yr hyn fyddai’n ei gwneud hi’n hapus.

Fodd bynnag, pe byddai achos Andy yn diweddu yn y llys, gallai ddibynnu ar swyddog CAFCASS i sicrhau bod ei llais yn cael ei glywed. Mae’r rhain yn weithwyr cymdeithasol arbenigol a fydd yn cynghori’r llys ar ba ganlyniad sydd orau i les y plentyn. Byddant yn edrych ar anghenion a dymuniadau’r plentyn yn yr achos ac yn eu cynrychioli wrth wneud penderfyniad.

Casgliad

Yr opsiwn olaf bob amser fydd mynd ag achos i’r llys i geisio datrys y sefyllfa. Y gobaith yw y byddai dulliau eraill fel cyfryngu rhwng rhieni Andy yn cael eu defnyddio i ddatrys unrhyw broblemau cyn i’r achos fynd i’r llys. Yn y pen draw, lles Andy yw’r peth pwysicaf, fel y nodwyd yn gynharach ac felly rhaid i hynny gael blaenoriaeth bob amser.

A allwch chi uniaethu mewn unrhyw ffordd â stori Andy yn y llyfr, a sut fyddech chi’n teimlo yn yr un sefyllfa? Rwyf yn gobeithio y bydd y blog hwn yn eich helpu i ddeall eich hawliau’n well mewn sefyllfa o’r fath a’ch bod yn teimlo ei fod yn ddiddorol.

Cariad mawr Millie

Millie ydw i ac rwyf newydd raddio â gradd yn y Gyfraith a Gwleidyddiaeth cyn dechrau ar fy hyfforddiant i fod yn gyfreithiwr ym mis Medi. Mae gen i ddiddordeb arbennig mewn hawliau plant a chyfraith teulu a dyna’r hyn roeddwn i eisiau ei drafod â chi heddiw.