Anghenion Dysgu Ychwanegol – system gymorth newydd ar gyfer plant a phobl ifanc yng Nghymru

Anghenion Dysgu Ychwanegol – system gymorth newydd ar gyfer plant a phobl ifanc yng Nghymru

Mae Llywodraeth Cymru wedi canfod bod 105,625 o ddisgyblion ysgol ag ‘anghenion addysgol arbennig’ yng Nghymru yn 2017/2018[1]. Mae hefyd wedi ymchwilio i’r modd y mae plant a phobl ifanc yn cael eu helpu ac mae wedi dod i’r casgliad nad yw’r system sydd wedi bod yn weithredol am 30 o flynyddoedd yn gweithio. Felly beth fydd yn cymryd ei lle?

Mae system newydd yn cael ei chyflwyno a fydd yn gwneud yn siŵr bod plant a phobl ifanc mewn addysg yng Nghymru’n cael yr help a’r gefnogaeth sydd eu hangen arnynt. Mae Llywodraeth Cymru wedi pasio deddf newydd – Deddf Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg (Cymru) 2018 i roi’r system newydd ar waith. Mae hefyd wedi dechrau amlinellu manylion y system newydd, ac yn ddiweddar cyhoeddodd ‘Cod Anghenion Dysgu Ychwanegol’ drafft ac mae wedi gofyn i bobl anfon eu sylwadau erbyn 22 Mawrth 2019.

Beth oedd yn bod â’r hen system?

Os oeddech chi neu eich teulu’n teimlo eich bod wedi cael eich gadael i lawr gan y system a oedd yn asesu anghenion addysgol arbennig, ac yn teimlo eich bod wedi gorfod brwydro i sicrhau bod eich anghenion yn cael eu diwallu, nid chi oedd yr unig rai. Mae llawer o blant a phobl ifanc a’u rhieni a gofalwyr wedi profi rhwystredigaeth fawr wrth ddelio â’r broses asesu a cheisio cael cymorth o dan yr hen system. Yn ystod ei hymchwil, canfu Llywodraeth Cymru lawer o broblemau gyda’r hen system ac mae’n gobeithio y bydd y system newydd yn cael gwared arnynt.

  • Roedd yr hen system yn gweithio mewn ffyrdd gwahanol mewn gwahanol rannau o Gymru.
  • Nid oedd yn hyblyg ac roedd llawer o blant, pobl ifanc a’u rhieni/gofalwyr yn teimlo nad oeddent yn cael eu cynnwys yn y broses benderfynu.
  • Roedd yr hen system yn ei gwneud yn anodd i rai ag anghenion addysgol arbennig i symud yn esmwyth o ysgol i goleg neu hyfforddiant.
  • Roedd yn anodd datrys problemau’n sydyn – a oedd weithiau’n arwain at broblemau ychwanegol

Beth sy’n wahanol am y system newydd?

Mae’r system newydd wedi’i chreu i wneud y broses o gael gafael ar gymorth i blant a phobl ifanc hyd at 25 oed yn llawer symlach.

  • Mae’r term ‘Anghenion Dysgu Ychwanegol’ (ADY) wedi cymryd lle ‘anghenion addysgol arbennig’ er mwyn cael gwared ar rai o’r cysylltiadau negyddol sy’n gysylltiedig ag ‘anghenion addysgol arbennig’, ac i dorri unrhyw gysylltiad â’r hen system.
  • Bydd un Cynllun Datblygiad Annibynnol (y CDA) beth bynnag yw natur eich anghenion, a beth bynnag yw eich oed. Ni fydd dim gwahaniaeth yn y math o gynllun i rai sy’n 16 oed ac iau ac mewn addysg orfodol ac i’r rhai dros 16-25 oed ac mewn Addysg Bellach.
  • Bydd plant a phobl ifanc yn cael gwybodaeth a bydd ganddynt fwy o lais yn y broses gynllunio ac yn y penderfyniadau sy’n effeithio arnynt nag yn yr hen system.
  • Os oes gennych chi anghenion ychwanegol, dylai’r dull o’u canfod ac o roi sylw iddynt gyda’r sefydliadau eraill fod yn fwy ‘cydgysylltiedig’ ac felly os bydd gorgyffwrdd ag anghenion eraill, fel anghenion iechyd, bydd y rhain yn cael sylw yn y CDA.
  • Os ydych chi’n ‘cael gofal’, dylai’r CDA fod yn rhan o’r Cynllun Addysg Personol.
  • Dylai fod yn haws ac yn gyflymach i greu eich CDA, ac yn haws i’w ddiweddaru os bydd eich sefyllfa’n newid.
  • Dylai fod yn haws i ddatrys unrhyw anghytundeb o dan y system newydd.
  • Os na ellir datrys unrhyw anghytundeb, bydd hawl i apelio i Dribiwnlys Addysg Cymru (a arferai gael ei adnabod fel Tribiwnlys Anghenion Addysgol Arbennig Cymru).

Beth yw’r Cod Anghenion Dysgu Ychwanegol?

Dywed Deddf Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg (Cymru) 2018 y byddai angen Cod Anghenion Dysgu Ychwanegol. Bydd y Cod yn gwneud yn siŵr bod y system newydd yn gweithio yn yr un ffordd ledled Cymru ac mae’n golygu y bydd pob plentyn a pherson ifanc yn cael eu trin yn yr un ffordd pan fydd eu ADY yn cael eu hasesu a’u diwallu. Bydd yn god ‘statudol’ sy’n golygu y bydd yn rhaid i awdurdodau lleol a sefydliadau eraill sy’n helpu plant a phobl ifanc ag ADY ei ddilyn.

A gaf i weld beth sydd yn y Cod?

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi Cod Anghenion Dysgu Ychwanegol drafft, a fydd yn destun ymgynghoriad. Gall unrhyw un a diddordeb ddarllen y Cod drafft ac anfon eu sylwadau at Lywodraeth Cymru cyn cyhoeddi’r fersiwn derfynol o’r Cod. Cewch ragor o wybodaeth am y Cod ac am y cyfnod ymgynghori yma. Mae Llywodraeth Cymru wedi gofyn i bobl anfon eu sylwadau erbyn 22 Mawrth 2019.

A gaf i wneud sylwadau ar y Cod drafft?

Nid oes yn rhaid i chi fod yn gyfreithiwr, yn athro, gweithiwr cymdeithasol na gwleidydd i gynnig sylwadau ar y Cod Anghenion Dysgu Ychwanegol. Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud y bydd yn rhoi croeso arbennig i sylwadau gan blant a phobl ifanc, a rhieni. Mae’r ymgynghoriad yn cynnwys cwestiynau am y Cod drafft ond nid oes yn rhaid i chi ateb y cwestiynau i gyd er mwyn i’ch sylwadau gael eu hystyried. Mae Llywodraeth Cymru wedi creu dogfen ymgynghori ar wahân ar y Cod Anghenion Dysgu Ychwanegol ar gyfer plant a phobl ifanc.

Beth yw barn Canolfan Gyfreithiol Plant Cymru am y system newydd?

Mae’r ymrwymiad i gynnwys plant a phobl ifanc yn y broses gynllunio a gwneud yn siŵr bod eu barn yn cael ei chlywed yn y broses benderfynu’n dangos ymrwymiad Llywodraeth Cymru i Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn a hawliau plant ond bydd yn rhaid i ni aros i weld y Cod terfynol yn gyntaf, a sut fydd y system newydd yn gweithio’n ymarferol cyn y gallwn ddweud yn bendant bod y system newydd yn parchu hawliau plant a phobl ifanc o ddifri.

Dweud eich dweud!

Mae Canolfan Gyfreithiol Plant Cymru’n bwriadu ymateb i’r ymgynghoriad ar y Cod Anghenion Dysgu Ychwanegol. Os hoffech i ni gynnwys eich barn chi yn ein hymateb, anfonwch e-bost atom yn childrenslegalcentre@swansea.ac.uk

 

 

 

[1] https://statscymru.llyw.cymru/Catalogue/Education-and-Skills/Schools-and-Teachers/Schools-Census/Pupil-Level-Annual-School-Census/Special-Educational-Needs/pupilssen-by-localauthorityregion-provision

Gadael Ymateb